Nội dung Chuyên đề Sinh Học 9 - Tiết 27+28, Chuyên đề: Thường biến

Nội dung tài liệu: Nội dung Chuyên đề Sinh Học 9 - Tiết 27+28, Chuyên đề: Thường biến

1. Ngày soạn: 30/10 Tiết 27 và 28 Ngày giảng: 16/11 CHUYÊN ĐỀ: THƯỜNG BIẾN Thời lượng: 2 tiết I.MỤC TIÊU CỦA CHUYÊN ĐỀ: 1. Kiến thức: - Trình bày được khái niệm thường biến. Phân biệt được sự khác nhau giữa thường biến và đột biến về 4 phương diện: Khái niệm, khả năng di truyền, sự biểu hiện kiểu hình và ý nghĩa. - Nêu được mối quan hệ kiểu gen, môi trường và kiểu hình và một số ứmg dụng của mối quan hệ đó. - Trình bày được khái niệm mức phản ứng và ý nghĩa trong chăn nuôi và trồng trọt. - Phân biệt được 1 số thường biến phát sinh dưới tác động các đối tượng trước tác động trực tiếp của điều kiện sống. - Qua tranh ảnh, mẫu vật rút ra được: +Tình trạng chất lượng phụ thuộc vào kiểu gen. +Tính trạng số lương phụ thuộc vào điều kiện môi trường. 2. Kỹ năng: - Kĩ năng thu thập tranh ảnh, mẫu vật liên quan đến thường biến. - Kỹ năng quan sát, phân tích thông qua tranh và mẫu vật. - Rèn kỹ năng thực hành, hoạt động nhóm và trình bày ý kiến. - Kỹ năng hợp tác, ứng xử/giao tiếp, lắng nghe tích cực trong giao tiếp khi thảo luận. - Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin khi quan sát xác định từng dạng thường biến đột biến - Kỹ năng quản lý thời gian, đảm nhận trách nhiệm được phân công. - Kĩ năng khai thác thông tin, tranh ảnh trên mạng inernet. 3. Thái độ: - Giáo dục học sinh có ý thức vận dụng kiến thức về ảnh hưởng của môi trường, chế độ chăm sóc, áp dụng khoa học kĩ thuật tới các tính trạng số lượng và chất lượng nhằm nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi trong thực tiễn đời sống, sản xuất - Giáo dục ý thức học tập, yêu thích bộ môn. Thái độ nghiêm túc, tỉ mỉ trong thực hành. - Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường. 4. Các năng lực, phẩm chất hướng tới của chuyên đề : 4.1. Các năng lực chung: a. Năng lực tự học: - HS xác định được mục tiêu học tập chuyên đề là: + Nêu được khái niệm thường biến, cho được ví dụ và so sánh thường biến với đột biến; Trình bày được mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình, khái niệm mức phản ứng. + Nhận xét được ảnh hưởng của môi trường, chế độ chăm sóc, áp dụng khoa học kĩ thuật,... tới các tính trạng số lượng và chất lượng, áp dụng vào thực tiễn sản xuất nhằm nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi.
2. + Qua tranh ảnh, mẫu vật rút ra được: Tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu gen. Tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng nhiều của môi trường. Và tìm được đặc điểm khác nhau giữa thường biến và đột biến. - HS lập và thực hiện được kế hoạch học tập chuyên đề: Nội dung công việc Sản phẩm - Thời gian hoàn Người thực hiện thành sản phẩm - Tìm hiểu về sự biến đổi kiểu hình do - Văn bản (14 phút) - Học sinh cả lớp tác động của môi trường. - Power Point -Trình bày trực - Nhóm 1 - Viết, - Nhận biết 1 số thường biến phát sinh tiếp trên tranh ảnh hoặc mẫu trình bày báo cáo dưới ảnh hưởng của ngoại cảnh. vật. (11 phút) - Tìm hiểu về mối quan hệ giữa kiểu - Văn bản (11 phút) - Học sinh cả lớp gen, môi trường và kiểu hình. - Power Point - Trình bày - Nhóm 2 - Viết, - Nhận biết ảnh hưởng khác nhau của trực tiếp trên tranh ảnh hoặc trình bày báo cáo cùng một điều kiện môi trường đối với mẫu vật. (12 phút) tính trạng số lượng và chất lượng - Tìm hiểu về mức phản ứng. - Văn bản (8 phút) - Học sinh cả lớp - Nhận biết và phân biệt sự khác nhau - Power Point - Trình bày - Nhóm 3- Viết, giữa thường biến và đột biến. trực tiếp trên tranh ảnh hoặc trình bày báo cáo mẫu vật. (10 phút) b. Năng lực giải quyết vấn đề : - HS giải thích được hiện tượng 1 kiểu gen cho nhiều kiểu hình khác nhau khi sống ở các điều kiện môi trường (đất, nước, không khí, thức ăn, điều kiện chăm sóc,..) khác nhau và cho được ví dụ chứng minh. - Phát hiện mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình. - Tìm kiếm, thu thập, xử lý thông tin từ các nguồn khác nhau để xác định được các vấn đề liên quan như: Đột biến, kiểu hình, kiểu gen, tính trạng, mức phản ứng, các ví dụ về thường biến thông qua tranh ảnh, sách báo, internet, phương tiện truyền thông - Học sinh với vai trò là người sản xuất nông nghiệp có ý thức tìm hiểu về ảnh hưởng của môi trường, chế độ chăm sóc, khoa học kĩ thuật tới các tính trạng số lượng và chất lượng để vận dụng vào thực tiễn. c. Năng lực tư duy sáng tạo: - HS đặt ra được nhiều câu hỏi về chủ đề học tập: Tại sao thường biến không di truyền được? Thường biến giống và khác đột biến ở điểm nào? - Phân tích được mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình. - Đề xuất được ý tưởng: Các biện pháp nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi ở gia đình, địa phương, d. Năng lực quản lý: - Đối với bản thân: Nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân: nhận thức được các yếu tố thuận lợi, khó khăn khi học tập chuyên đề. Nhận thức được những yếu tố của môi trường ngoài xã hội có thể ảnh hưởng đến bản thân. Tránh xa những thói hư tật xấu...
3. - Đối với nhóm: + Biết phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm. Phát triển kỹ năng quản lý nhóm. Lắng nghe và phản hồi tích cực ý kiến của các thành viên trong nhóm, tạo hứng khởi học tập.. + Phát triển kỹ năng quản lý thời gian, đảm nhận trách nhiệm được phân công. Thực hiện công việc theo đúng thời gian, nhiệm vụ của mỗi nhóm. e. Năng lực giao tiếp: - Xác định đúng các hình thức giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ nói, viết, ngôn ngữ cơ thể, cách trình bày, diễn đạt để tìm kiếm thu thập thông tin liên quan đến chuyên đề, và trong khi quan sát tranh ảnh, mẫu vật, khi viết và trình bày ý kiến. - Phát triển kỹ năng hợp tác, ứng xử, giao tiếp trong nhóm. f. Năng lực hợp tác: - Phát triển kỹ năng hoạt động nhóm - Làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm trong nhóm hoàn thành công việc được giao. g. Năng lực sử dụng CNTT và truyền thông - HS biết khai thác, thu thập và xử lí thông tin từ nhiều nguồn khác nhau đặc biệt là mạng internet, sách báo, ti vi để tìm hiểu về thường biến, mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường, kiểu hình, mức phản ứng, so sánh với đột biến; sưu tầm tranh ảnh về thường biến. + Phát triển năng lực sọan thảo văn bản, trình bày trên Power Point. Trình chiếu báo cáo kết quả. h. Năng lực sử dụng ngôn ngữ: Phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt . i. Năng lực tính toán: Thành thạo các phép tính cơ bản trong tính năng suất vật nuôi, cây trồng. 4.2. Các năng lực chuyên biệt: a. Các kĩ năng khoa học: - Quan sát: Phát triển năng lực quan sát tranh ảnh, mẫu vật về thường biến, phân tích kênh hình nhận biết thường biến so và đột biến. - Đo lường: Biết sử dụng các công cụ đo lường để cân, đong, đo đếm, ... để tính năng suất - Tìm mối liên hệ : + Giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình + Giữa giống; kĩ thuật sản xuất, chế độ chăm sóc, khoa học kĩ thuật,... ; và năng suất. + Giữa ảnh hưởng của môi trưởng tới các tính trạng số lượng và chất lượng => Nhằm nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi. - Xử lý và trình bày số liệu: Lập bảng kết quả quan sát tranh ảnh, mẫu vật minh họa thường biến. Rút ra nhận xét về ảnh hưởng của môi trưởng tới các tính trạng số lượng và chất lượng - Đưa ra các tuyên đoán nhận định: + Tình trạng chất lượng phụ thuộc vào kiểu gen. + Tính trạng số lương phụ thuộc vào điều kiện môi trường. + Sự khác nhau giữa thường biến và đột biến. - Đưa ra các định nghĩa : Thường biến, mức phản ứng
4. - Hình thành giả thuyết khoa học: Muốn tăng năng suất vật nuôi, cây trồng phải lai tạo giống mới và áp dụng khoa học kĩ thuật, chế độ chăm sóc, tạo môi trường thuận lợi - Vận dụng kiến thức vào thực tế: Vận dụng mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình vào thực tiễn sản xuất và những hiểu biết về ảnh hưởng của môi trường đối với tính trạng số lượng, về mức phản ứng để có biện pháp nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi. b. Các kĩ năng sinh học cơ bản Mô tả chính xác những đặc điểm biến đổi ở kiểu hình khi quan sát tranh ảnh, mẫu vật về thường biến. c. Các phương pháp sinh học: Sưu tầm mẫu vật. II. HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT - Hình thức: Dạy học trên lớp kết hợp HS sưu tầm tranh ảnh về thường biến ở nhà. - Phương pháp dạy học: Vấn đáp – tìm tòi, trực quan, .... - Kỹ thuật: Khăn trải bàn, động não III. BẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ CÁC CẤP ĐỘ TƯ DUY Bảng mô tả mức độ các cấp độ tư duy để đánh giá năng lực của học sinh qua chuyên đề: Các mức độ nhận thức Các KN/NL Nội dung Vận dụng cần hướng Nhận biết Thông hiểu Vận dụng cao tới - Nêu được - Phân biệt - Vận dụng các ví dụ về thường biến - Phân tích được những - Năng lực tự sự biến đổi và đột biến được vai trò hiểu biết về học kiểu hình do (4) của mối quan mối quan hệ - Năng lực tác động của - Phân biệt hệ giữa kiểu giữa kiểu giải quyết 1. Thường môi trường được tính gen, môi gen, môi vấn đề: biến và Nêu được trạng số trường và trường, kiểu - Năng lực khái niệm lượng và tính kiểu hình hình và vận dụng thường biến trạng chất vào thực tiễn những hiểu kiến thức vào (1) lượng. Cho sản xuất (7). biết về ảnh thực tế - Trình bày ví dụ (5) - Giải thích hưởng của - Năng lực được tính được ý nghĩa môi trường tư duy chất, vai trò của thường đối với tính - Năng lực của thường biến đối với trạng số giao tiếp, tự biến (2) tiến hóa, lượng, về quản, CNTT, chọn giống mức phản truyền thông (8) ứng để nâng - Năng lực cao năng chuyên biệt: suất cây Quan sát, đo trồng, vật lường, đưa nuôi (10) ra các khái 2. Thực Qua quan sát Nhận xét PT được mối niệm ... hành: Quan hình ảnh, được ảnh liên quan sát thường mẫu vật => hưởng của giữa söï deã
5. biến Nhận biết môi trường thay ñoåi cuûa được 1 số đối với tính tính traïng soá thường biến trạng số löôïng và NX phát sinh ở 1 lượng và tính -> coù lôïi ích số đối tượng trạng chất thường gặp lượng (6) vaø taùc haïi gì (3) trong saûn xuaát (9) IV. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH * GV: Tranh aûnh minh hoaï thöôøng bieán. Aûnh chuïp chöùng minh thöôøng bieán khoâng DT - Mẫu vaät : + Maàm khoai lang moïc trong toái vaø ngoaøi saùng. + 1 thaân rau döøa nöôùc moïc töø moâ ñaát boø xuoáng ven bôø vaø traõi treân maët nöôùc - Phieáu hoïc taäp : Tìm hieåu söï bieán ñoâi kieåu hình. * HS: Đọc trước nội dung của bài. Hoàn thành phiếu học tập - Tìm hieåu söï bieán ñoâi kieåu hình ở nhà §iÒu kiÖn m«i KiÓu h×nh t­¬ng øng Nh©n tè t¸c ®éng §èi t­îng tr­êng - Cã ¸nh s¸ng - MÇm l¸ cã mµu xanh MÇm khoai - Trong tèi - MÇm l¸ cã mµu vµng ¸nh s¸ng - Trªn c¹n - Th©n l¸ nhá C©y rau dõa - Ven bê - Th©n l¸ lín §é Èm n­íc -Trªn mÆt nước - Th©n l¸ lín h¬n, rÔ biÕn thµnh phao .... V. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Lớp Tiết Ngày dạy Sĩ số Ghi chú 1 21/11 9A 2 26/11 1 21/11 9B 2 26/11 1 17/11 9C 2 24/11 1 19/11 9F 2 23/11
6. 1. KHỞI ĐỘNG Chúng ta biết gen qui định tính trạng, thực tế 1 kiểu gen cho nhiều kiểu hình khác nhau khi sống trong điều kiện môi trường khác nhau. Biến dị loại này gọi là thường biến. 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI : Ph©n nhãm: mçi tổ là 1 nhóm. Hoạt động 1: SỰ BIẾN ĐỔI KIỂU HÌNH DO TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG a.GV chuyển giao nhiệm vụ: - GV chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 6-> 7 em. - Yêu cầu HS quan sát hình và tìm hiểu kĩ 2 VD trong SGK/72 để hoàn thành phiếu học tập và trả lời các câu hỏi: Điều kiện môi trường Mô tả kiểu hình tương ứng - Mọc trong nước VD H25 - Trên mặt nước - Trong không khí - Mọc trên bờ VD1 - Ven bờ - Trên mặt nước - Trồng đúng quy trình VD2 - Không đúng quy trình - Taïi sao laù caây rau maùc coù söï bieán ñoåi kieåu hình ? - Kiểu hình khác nhau nhưng kiểu gen có khác không ? - Sự biến đổi kiểu hình trong các ví dụ trên do nguyên nhân nào? - Sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 kiểu gen phụ thuộc vào những yếu tố nào? Yếu tố nào được xem là không biến đổi? - Thường biến là gì? Tính chất và vai trò của thường biến? - Phân biệt thường biến với đột biến b.HS thực hiện nhiệm vụ: - HS đọc thông tin SGK, quan sát hình 25 (SGK ), thông tin trên mạng, quan sát cây rau đừa sống trên cạn và sống dưới nước, cây khoai lang sống đất khô càn và sống nơi ẩm ướt quanh khu vực mình sống, hình ảnh trên báo... - Thảo luận nhóm - Trả lời câu hỏi và hoàn thành bảng trên. Điều kiện môi trường Mô tả kiểu hình tương ứng - Mọc trong nước - Hình bản dài VD H25 - Trên mặt nước - phiến rộng - Trong không khí - Hình mũi mác
7. - Mọc trên bờ - Khúc thân đường kính nhỏ, chắc. Lá nhỏ - Ven bờ - Thân lá lớn hơn VD1 - Trên mặt nước - Thân có đk lớn hơn 2 khúc trên, ở mỗi đốt 1 phần rễ biến thành phao, lá to hơn - Trồng đúng quy trình - Củ to hơn hẳn VD2 - Không đúng quy trình - Củ nhỏ hơn - Taïi sao laù caây rau maùc coù söï bieán ñoåi kieåu hình ? Để thích nghi với điều kiện sống. . Hình lá dài : tránh sóng ngầm. . Phiến rộng : Nổi trên mặt nước, tránh rách khi nổi. . Lá hình mác : tránh gió mạnh - Kiểu hình khác nhau nhưng kiểu gen có biến đổi không ? Kiểu gen không biến đổi. - Sự biến đổi kiểu hình trong các ví dụ trên do nguyên nhân nào? Do tác động của môi trường sống. - Sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 kiểu gen phụ thuộc vào những yếu tố nào? Yếu tố nào được xem là không biến đổi? Sự biểu hiện ra 1 kiểu hình của 1 cơ thể phụ thuộc vào kiểu gen và các yếu tố của môi trường sống. Trong các yếu tố đó thì kiểu gen được xem như không đổi. - Thường biến là gì?Tính chất?Vai trò? +Thường biến là những biến đổi kiểu hình phát sinh trong đời sống cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường. + Th­êng biÕn th­êng biÓu hiÖn ®ång nhÊt, theo hướng x¸c ®Þnh, t­¬ng øng víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh kh«ng di truyÒn ®­îc... + Có lợi, giúp sinh vật thích nghi với môi trường. - Phân biệt thường biến với đột biến? c. HS báo cáo: - Các nhóm đọc báo cáo của nhóm mình và nộp báo cáo, nhóm khác nhận xét. d. Đánh giá: - GV đánh giá việc thực hiện nhiện vụ của học sinh, tuyên dương nhóm làm tốt - GV chốt kết thức cần ghi nhớ: - Thường biến: Là những biến đổi kiểu hình phát sinh trong đời sống cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường. - Tính chất: Th­êng biÕn th­êng biÓu hiÖn ®ång nhÊt, theo hướng x¸c ®Þnh, t­¬ng øng víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh kh«ng di truyÒn ®­îc... - Vai trò: Có lợi, giúp sinh vật thích nghi với môi trường. Hoạt động 2: mèi quan hÖ gi÷a kiÓu gen, M«i trƯỜNG vµ kiÓu h×nh a.GV chuyển giao nhiệm vụ:
8. - GV chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 6-> 7 em. - GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK thảo luận nhóm trả lời câu hỏi SGK - Sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 kiểu gen phụ thuộc vào những yếu tố nào? - Nhận xét mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình ? - Những loại tính trạng nào chịu ảnh hưởng của môi trường, kiểu gen ? - Sự dễ thay đổi (Tính dơ biến dị) của tính trạng số lượng liên quan đến năng suất -> có lợi ích và tác hại gì trong sản xuất ? Ứng dụng của mối quan hệ này trong sản xuất - Trong sản xuất: Giống, ki thuật sản xuất, năng suất, yếu tố nào là kiểu gen, yếu tố nào là kiểu hình, yếu tố nào là môi trường? b. HS thực hiện nhiệm vụ: ? Sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 kiểu gen phụ thuộc vào những yếu tố nào? Phụ thuộc vào kiểu gen của môi trường. ? Nhận xét mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình ? Quan hệ khăng khít: Kiểu hình là kết quả tương tác giữa kiểu gen và môi trường. Trong đó kiểu gen quy định cách phản ứng trước môi trường ( Qui định mức phản ứng) ? Những loại tính trạng nào chịu ảnh hưởng của môi trường, kiểu gen ? + Tính trạng số lượng. (MT) + Tính trạng chất lượng (KG) ? Söï deã thay ñoåi (TÝnh dÔ biÕn dÞ) cuûa tính traïng soá löôïng lieân quan ñeán naêng suaát -> coù lôïi ích vaø taùc haïi gì trong saûn xuaát ? Lợi ích: nếu đúng quy trình -> năng suất tăng. Tác hại : Nếu sai quy trình -> Năng suất giảm Ứng dụng của mối quan hệ này trong sản xuất - Trong saûn xuaát: Gioáng, kĩ thuaät saûn xuaát, naêng suaát, yeáu toá naøo laø kieåu gen, yeáu toá naøo laø kieåu hình, yeáu toá naøo laø moâi tröôøng? Giống vật nuôi, cây trồng là Kiểu Gen, Kĩ thuật sản xuất, điều kiện chăm sóc, biện pháp chăn nuôi trồng trọt (Môi trường), Năng suất cụ thể (Kiểu hình) - Nếu có giống tốt mà biện pháp KTSX không phù hợp thì không tận dụng được NS của giống - Nếu BP KTSX phù hợp nhưng giống không tốt thì không thu NS cao. Vậy để thu được NS cao nhất thì biết kết hợp giữa chọn giống và sử dụng BP, KTSX hợp lí nhất.VD như bón phân hợp lí cho cây, chú ý sử dụng thuốc BVTV đúng cách, tránh ô nhiễm môi trường Trong sản xuất Chú ý ảnh hưởng khác nhau của môi trường đối với từng loại tính trạng. - Ý nghĩa của thường biến đối với tiến hóa, chọn giống - Tiến hóa: Cơ thể phản ứng linh hoạt về KH để tồn tại trước những thay đổi nhất thời hoặc chu kì của ĐKS, đảm bảo SV tồn tại, phát triển, thích nghi, với sự thay đổi thường xuyên của môi trường - Chọn giống: Là cơ sở xác định lựa chọn kiểu gen thích hợp, có những thường biến phù hợp với những yêu cầu thị hiếu và kinh tế của con người.
9. - Vai trò của mối quan hệ KG- MT- KH trong thực tiễn sản xuất c. HS báo cáo: - Các nhóm đọc và nộp báo cáo của nhóm, nhóm khác nhận xét. d. Đánh giá: - GV đánh giá việc thực hiện nhiện vụ của học sinh, tuyên dương nhóm làm tốt - GV chốt kết thức cần ghi nhớ: 1. Mối quan hệ: Kiểu gen ==MT==> KH - Kiểu gen quy định khả năng phản ứng của cơ thể trước môi trường - KiÓu h×nh lµ kÕt qu¶ t­¬ng t¸c gi÷a kiÓu gen vµ m«i tr­êng - Môi trường là điều kiện để KG biểu hiện thành KH. 2. Các loại tính trạng - C¸c tÝnh tr¹ng chÊt l­îng phô thuéc chñ yÕu vµo kiÓu gen, ít chịu ảnh hưởng của môi trường 3. Vai trò của mối quan hệ KG- MT- KH trong thực tiễn sản xuất - Giống vật nuôi, cây trồng là Kiểu Gen, - Kĩ thuật sản xuất, điều kiện chăm sóc, biện pháp chăn nuôi trồng trọt phù hợp với mỗi giống là Môi trường - Năng suất biểu hiện cụ thể của giống là Kiểu hình Hoạt động 3: MỨC PHẢN ỨNG a. GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS - GV chia lớp nhiều nhóm mỗi nhóm 6-7 HS. - GV yªu cÇu HS t×m hÓ VD SGK th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c©u hái: - Sự khác nhau giữa năng suất bình quân và năng suất tối đa của giống DR2 là do đâu ? - Tại sao trong điều kiện tốt nhất, giống DR2 chỉ cho năng suất 8 tấn/ha/vụ - Giới hạn năng suất do giống hay do kĩ thuật chăm sóc quy định? - Mức phản ứng là gì ? - Mức phản ứng của tính trạng năng suất có ý nghĩa gì trong chăn nuôi, trồng trọt? b. HS thực hiện nhiệm vụ: - GV: Nªu møc ph¶n øng ®Ò cËp ®Õn gíi h¹n th­êng biÕn cña tÝnh tr¹ng sè l­îng (Thường là các tính trạng liên quan đến năng suất, vật nuôi, cây trồng) GV yªu cÇu HS t×m hÓ VD SGK th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c©u hái: ? Söï khaùc nhau giöõa naêng suaát bình quaân vaø naêng suaát toái ña cuûa gioáng DR2 laø do ñaâu ? Do điều kiện gieo trồng,kĩ thuật chăm sóc (MT) ? Tại sao trong điều kiện tốt nhất, giống DR2 chỉ cho năng suất 8 tấn/ha/vụ Vì giới hạn năng suất của 1 giống do KG giống đố quy định ? Giôùi haïn naêng suaát do gioáng hay do kó thuaät chaêm soùc quy ñònh? Do Kiểu gen quy đinh (Giống) + Möùc phaûn öùng laø gì ? - Möùc phaûn öùng laø giôùi haïn thöôøng bieán cuûa 1 kieåu gen tröôùc moâi tröôøng khaùc nhau. - Möùc phaûn öùng do kieåu gen quy ñònh.
10. - HS ñoïc kó ví duï SGK vaän duïng kieán thöùc ôû muïc 2 trả lời từng câu hỏi. GV nhận xét, kết luận. GV: Ví dụ giống hoa anh thảo, sẽ không ra hoa hoặc bị chết khi nhiệt độ quá thấp, quá cao. Qua VD đó em có thể cho biết ? Khả năng của mức phản ứng mà nằm ngoài giới hạn thì thế nào Ngoài giới hạn đó, cơ thể không có thường biến hoặc chết. GV: Trong 1 KG, mỗi gen có cơ mức phản ứng riêng. TT chất lượng có mức phản ứng hẹp, TT số lượng có mức phản ứng rộng VD như bò sữa, sản lượng sữa của 1 giống bò chịu ảnh hưởng nhiều của ĐK chăm sóc, thức ăn, nhưng tỉ lệ bơ trong sữa của mỗi giống bò lại ít thay đổi. ? Mức phản ứng của tính trạng năng suất có ý nghĩa gì trong chăn nuôi, trồng trọt Người ta vận dụng những hiểu biết về ảnh hưởng MT đối với TTSL trong trường hợp tạo điều kiện thuận lợi nhất để đạt KH tối đa nhằm tăng năng suất và hạn chế ĐK ảnh hưởng xấu. Làm giảm năng suất. Vận dụng hiểu biết về MT để tăng NS cây trồng theo 2 cách: Áp dụng KT chăm sóc, chăn nuôi, trồng trọt thích hợp hoặc cải tạo, thay giống cũ bằng giống mới có tiềm năng năn suất cao hơn. c. HS báo cáo: - Các nhóm đọc và nộp báo cáo của nhóm, nhóm khác nhận xét. d. Đánh giá: - GV đánh giá việc thực hiện nhiện vụ của học sinh, tuyên dương nhóm làm tốt - GV chốt kết thức cần ghi nhớ: - Møc ph¶n øng lµ giíi h¹n th­êng biÕn cña mét kiÓu gen (Hoặc chỉ 1 gen hay nhóm gen) tr­íc m«i tr­êng kh¸c nhau. - Møc ph¶n øng do kiÓu gen quy ®Þnh. - KG qui định giới hạn năng suất của 1 giống vật nuôi, cây trồng - Biện pháp KTSX quy định năng suất cụ thể của 1 giống trong giới hạn của mức phản ứng do KG quy định. NS (Bao gồm các TTSL cấu thành NS) là kết quả tác động của giống và kĩ thuật - Nếu có giống tốt mà nuôi trồng không phù hợp, không đúng kĩ thuật thì không phát huy tiềm năng của giống. Ngược lại khi đã đáp ứng yêu cầu KTSX mà muốn vượt giới hạn giống cũ thì phải đổi giống cải tiến giống cũ hoặc tạo giống mới Hoạt động 4: NHẬN BIẾT 1 SỐ THƯỜNG BIẾN a. GV chuyển giao nhiệm vụ: - GV chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 6-> 7 em. - GV treo tranh phóng to H25 SGK, giới thiệu hướng dẫn HS quan sát tranh, mẫu vật. - GV yêu cầu HS quan sát tranh ảnh, mẫu vật các đối tượng. - GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK thảo luận nhóm trả lời câu hỏi SGK. b. HS thực hiện nhiệm vụ: - Nhaän bieát thöôøng bieán phaùt sinh döôùi aûnh höôûng cuûa ngoaïi caûnh.
11. - HS quan saùt tranh aûnh vaø vaät: maàm cuû khoai, caây rau döøa nöôùc vaø caùc tranh aûnh khaùc thảo luận nhóm, ghi vào bảng báo cáo thu hoạch. GV chốt lại kiến thức. ? Neâu caùc nhaân toá taùc ñoäng gaây thöôøng bieán. §iÒu kiÖn m«i KiÓu h×nh t­¬ng øng Nh©n tè t¸c ®éng §èi t­îng tr­êng - Cã ¸nh s¸ng - MÇm l¸ cã mµu xanh MÇm khoai - Trong tèi - MÇm l¸ cã mµu vµng ¸nh s¸ng - Trªn c¹n - Th©n l¸ nhá C©y rau dõa - Ven bê - Th©n l¸ lín §é Èm n­íc -Trªn mÆt nước - Th©n l¸ lín h¬n, rÔ biÕn thµnh phao c. HS báo cáo: - Các nhóm đọc và nộp báo cáo của nhóm, nhóm khác nhận xét. d. Đánh giá: - GV đánh giá việc thực hiện nhiện vụ của học sinh, tuyên dương nhóm làm tốt. - GV chốt kết thức cần ghi nhớ: Hoạt động 5: NHẬN BIẾT VÀ Ph©n biÖt SỰ KHÁC NHAU GIỮA TH­êng vÀ biÕn ®ét biÕn a. GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS - GV höôùng daãn quan saùt VD1: Treân ñoái töôïng laù caây maï moïc ven bôø vaø trong ruoäng. ? Söï sai khaùc giöõa 2 caây maï moïc ôû 2 vò trí khaùc nhau thuoäc loaïi bieán dò naøo? ? Caùc caây luùa ñöôïc gieo töø haït cuûa 2 caây treân coù khaùc nhau khoâng?Ruùt ra nhaän xeùt. ? Taïi Sao caây maï ôû ven bôø phaùt trieån toát hôn caây trong ruoäng ? - GV hướng dẫn HS quan sát, tìm hiểu VD khác: ảnh chụp 1 cây dừa nước mọc trên mô đất cao, lan rộng xuống mặt nước và ảnh chụp 2 cây dừa nước được tạo nên bằng cách lấy 2 đoạn thân của cây rau dừa nói trên, 1 đoạn thân nằm trên mô đất cao cho mọc trên nước, 1 đoạn thân nằm trên mặt nước cho mọc trên mô đất cao. ? Kiểu hình của 2 cây dừa mới như thế nào, so với đoạn cây dừa dùng để tạo ra nó? ? Qua 2 VD trên thường biến có tính chất gì ? Tại sao chúng có thân, lá to và 1 phần rễ biến thành phao như đoạn mọc trên mặt nước ? 1 cánh đồng lúa các cây lúa có gì khác nhau không? Vì sao? (Cùng 1 thời điểm, 1 địa điểm) ? Phân biệt thường biến và đột biến b. HS thực hiện nhiệm vụ: - GV höôùng daãn quan saùt VD1: Treân ñoái töôïng laù caây maï moïc ven bôø vaø trong ruoäng. ? Söï sai khaùc giöõa 2 caây maï moïc ôû 2 vò trí khaùc nhau thuoäc loaïi bieán dò naøo? 2 caây maï thuoäc theá heä thöù nhaát bieán dò trong ñôøi caù theå (thöôøng bieán).
12. ? Caùc caây luùa ñöôïc gieo töø haït cuûa 2 caây treân coù khaùc nhau khoâng?Ruùt ra nhaän xeùt. Caùc caây ñöôïc gieo töø haït 2 caây treân khoâng khaùc nhau. => Nhận xét: Thường biến là Bieán dò khoâng di truyeàn ñöôïc. ? Taïi Sao caây maï ôû ven bôø phaùt trieån toát hôn caây trong ruoäng ? Do ñieàu kieän dinh döôõng khaùc nhau. - Caùc nhoùm quan saùt tranh, thaûo luaän nhóm thống nhất ý kiến, đại diện nhóm trả lời lần lượt câu hỏi. GV gọi nhóm khác nhận xét bổ sung. GV kết luận. - GV hướng dẫn HS quan sát, tìm hiểu VD khác: ảnh chụp 1 cây dừa nước mọc trên mô đất cao, lan rộng xuống mặt nước và ảnh chụp 2 cây dừa nước được tạo nên bằng cách lấy 2 đoạn thân của cây rau dừa nói trên, 1 đoạn thân nằm trên mô đất cao cho mọc trên nước, 1 đoạn thân nằm trên mặt nước cho mọc trên mô đất cao. ? Kiểu hình của 2 cây dừa mới như thế nào, so với đoạn cây dừa dùng để tạo ra nó? ? Qua 2 VD trên thường biến có tính chất gì Không di truyền được - GV hướng dẫn HS quan sát đoạn thân cây rau dừa nước mọc trên bờ, ven bờ nước đã được chuyển sang môi trường nước và mọc thêm 1 đoạn dài ? Tại sao chúng có thân, lá to và 1 phần rễ biến thành phao như đoạn mọc trên mặt nước Cùng KG, cùng sống trong môi trường nước KH giống nhau. => Thường biến diễn ra đồng loạt, có tính định hướng ? 1 cánh đồng lúa các cây lúa có gì khác nhau không? Vì sao? (Cùng 1 thời điểm, 1 địa điểm) Phát triển đồng đều, không có gì khác nhau. Đại diện HS trả lời lần lượt câu hỏi. GV gọi nhóm khác nhận xét bổ sung. GV kết luận ? Phân biệt thường biến và đột biến HS dựa trên hình ảnh đã quan sát, các VD đã tìm hiểu, kiến thức đã học, tìm điểm khác nhau ghi vào bài thu hoach. c. HS báo cáo: - Các nhóm đọc và nộp báo cáo của nhóm, nhóm khác nhận xét. d. Đánh giá: - GV đánh giá việc thực hiện nhiện vụ của học sinh, tuyên dương nhóm làm tốt. - GV chốt kết thức cần ghi nhớ: Thường biến Đột biến - Bieán ñoåi kieåu hình. - Bieán ñoåi ADN, NST. -Khoâng di truyeàn. - Di truyeàn. - Phaùt sinh ñoàng loaït theo moät höôùng -Xuaát hieän ngaãu nhieân, rieâng leû xaùc ñònh öùng vôùi ñieàu kieän moâi tröôøng töøng caù theå - Coù lôïi, giuùp sinh vaät thích nghi hôn. - Thöôøng coù haïi cho sinh vaät
13. Hoạt động 6: TÌM HIỂU ¶nh h­ëng cña m«i tr­êng ®èi víi tÝnh tr¹ng sè l­îng vµ tÝnh tr¹ng chÊt l­îng a. GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS - GV yeâu caàu HS quan saùt aûnh 2 luoáng su haøo cuûa cuøng 1 gioáng, nhöng coù ñieàu kieän chaêm soùc khaùc nhau. ? Hình daïng, kích thöôùc cuûa caùc cuû su haøo ôû 2 luoáng khaùc nhau nhö theá naøo ? => ruùt ra nhaän xeùt ảnh hưởng của MT đối với TTSL, TTCL b. HS thực hiện nhiệm vụ: - HS làm vào bản thu hoạch yêu cầu neâu ñöôïc + Hình daïng cuû gioáng nhau (tính traïng chaát löôïng) + Kích thước khác nhau .Chaêm soùc toát : cuû to. . Chaêm soùc khoâng toát : cuû nhoû. => Nhaän xeùt : + Tính traïng chaát löôïng phuï thuoäc kieåu gen + Tính traïng soá löôïng phuï thuoäc chuû yeáu vaøo ñieàu kieän soáng (moâi tröôøng) 3. LUYỆN TẬP: 1. Hoàn thành bảng sau? Thường biến Đột biến 1. . 1. Biến đổi cơ sở vật chất di truyền (AND, NST) 2. Không di truyền. 2. . 3. . 3. Xuất hiện ngẩu nhiên. 4. Thường biến có lợi cho sinh sật. 4. . 2. Møc ph¶n øng lµ g× ? cho VD vÒ møc ph¶n øng ë c©y trång? 3. Kể tên các loại biến dị? 4. VẬN DỤNG Câu 1: OÂng cha ta toång keát : “Nhaát nöôùc, nhì phaân, tam caàn, töù gioáng”. Theo em toång keát treân ñuùng hay sai ? taïi sao ? - Người ta đã vận dụng những hiểu biết về mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường, kiểu hình và ảnh hưởng của môi trường đối với tính trạng số lượng, về mức phản ứng để nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi như thế nào? Câu 2: Phân tích được mối liên quan giữa söï deã thay ñoåi (TÝnh dÔ biÕn dÞ) cuûa tính traïng soá löôïng với naêng suaát -> coù lôïi ích vaø taùc haïi gì trong saûn xuaát - Phân tích được vai trò của mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình trong thực tiễn sản xuất? - Giải thích được ý nghĩa của thường biến đối với tiến hóa, chọn giống 5. TÌM TÒI, MỞ DỘNG: Nhóm 1: Hình ảnh trên sách, báo, mạng, mẫu vật minh họa thường biến:
14. - Sưu tầm 2 mầm khoai lang và 2 cây mạ ở trong bóng tối và ngoài ánh sáng. - 1cây rau dừa nước có thân trải dài mọc ở 3 môi trường khác nhau; rau muống, bèo tây sống ở môi trường khác nhau: cạn, mép nước, trong nước Nhóm 2: Hình ảnh trên sách, báo, mạng, mẫu vật minh họa ảnh hưởng khác nhau của cùng điều kiện môi trường đối với tính trạng số lượng và chất lượng: - 2 cây (củ) su hào, bắp cải, cải, quả cà chua, bắp ngô, khóm lúa, đỗ, khóm lạc ở 2 luống đất có chế độ chăm sóc khác nhau (chăm sóc tốt và không tốt ) Nhóm3: Hình ảnh trên sách, báo, mạng, chứng minh thường biến không di truyền được: - Cây mạ ven bờ, cây mạ giữa ruộng và các cây lúa mọc từ hạt của 2 loại mạ trên. - Cây rau dừa nước mọc trên cạn , lan xuống mặt nước và 2 cây rau dừa nước con được tạo nên từ 2 đoạn thân ở 2 môi trường khác nhau: 1 ở cạn cho mọc trên mặt nước, 1 ở nước cho mọc trên cạn. V. CỦNG CỐ - DẶN DÒ - Điều kiện môi trường có ảnh hưởng ntn đến tính trạng số lượng và tính trạng chất lượng? - Sự khác nhau giữa thường biến và đột biến? - Viết bản thu hoạch: Theo yêu cầu SGK - Đọc bài 28 ......................................................................