Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 29 - Giáo dục học sinh THPT thông qua các hoạt động giáo dục

Nội dung tài liệu: Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 29 - Giáo dục học sinh THPT thông qua các hoạt động giáo dục

1. PHAN THANH LONG (Chủ biên) TRẦN THỊ CẨM TÚ MODULE THPT 29 gi¸o dôc häc sinh trung häc phæ th«ng th«ng qua c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG THPT | 55
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN Hot ng và giao lu va là ngun gc va là ng lc ca s hình thành và phát trin tâm lí, ý thc ca cá nhân. Con ngi hot ng và giao lu nh th nào thì s có b mt tâm lí, ý thc nh th y. Chính vì vy, giáo dc th h tr tr thành con ngi áp ng yêu cu ca xã hi thì phi t chc các hot ng giáo dc tng ng. Mun giáo dc thì phi thông qua vic t chc các hot ng, không t chc hot ng tc là không giáo dc. T chc các hot ng a dng, phong phú là con ng giáo dc hc sinh hiu qu nht. La tui hc sinh trung hc ph thông (THPT) là la tui hc sinh có s trng thành c bn v mt th cht, yu t c bn giúp các em có th tham gia các hot ng phong phú, a dng, phc tp ca chng trình giáo dc; ngoài ra, các em còn có s phát trin v mt tâm lí nh trí tu, tình cm, nhân sinh quan, th gii quan c bit là s phát trin ca s t ý thc. Nhu cu giao tip la tui này cng rt ln, bi vy to lp môi trng tt, hot ng phù hp vi s thích, vi nng lc hc sinh có nh hng ca nhà trng, gia ình, xã hi s giúp các em phát trin và hoàn thin nhân cách ca mình. Các hot ng trong nhà trng THPT ht sc a dng và phong phú. Ngoài hot ng c trng là dy hc có th k n rt nhiu hot ng khác nh: th dc, th thao; vn hoá, vn ngh; sinh hot tp th; lao ng sn xut; vui chi gii trí; tham quan, du lch, ngoi khoá, hng nghip, hot ng giáo dc ngoài gi lên lp Tuy nhiên, trong các trng THPT hin nay, vic t chc các hot ng giáo dc còn nghèo nàn v ni dung, n iu v hình thc dn n hiu qu không cao, cha phù hp vi c im tâm sinh lí ca hc sinh và xng tm vi vai trò, v trí ca nó. Có th có nhiu nguyên nhân khác nhau, trong ó chc chn có nguyên nhân c bn là ngi giáo viên cha có k nng t chc các hot ng cho hc sinh, thông qua ó giáo dc các em. Vì vy, công tác bi dng kin thc và k nng t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng THPT là mt vic làm ht sc quan trng. 56 | MODULE THPT 29
3. B. MỤC TIÊU Mc tiêu chung: Module giúp giáo viên THPT nhn thc úng và y v vai trò ca hot ng giáo dc trong nhà trng và có k nng t chc các hot ng giáo dc a dng ó. Mc tiêu c th: — Mc tiêu kin thc : Lit kê và phân tích c vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng; — Mc tiêu k nng: + Có k nng xây dng k hoch, ni dung, hình thc t chc các hot ng giáo dc; + Có k nng t chc thc hin các hot ng giáo dc cho hc sinh trong nhà trng mt cách hiu qu. — Mc tiêu thái : Có thái nghiêm túc, khoa hc và hng thú vi vic t chc các hot ng giáo dc cho hc sinh. C. NỘI DUNG Module này gm 3 ni dung: 1. Vai trò ca vic giáo dc hc sinh trung hc ph thông thông qua các hot ng 2. Xây dng các hot ng giáo dc hc sinh trong trng trung hc ph thông 3. T chc thc hin các hot ng giáo dc hc sinh trong trng trung hc ph thông Nội dung 1 VAI TRÒ CA VIC GIÁO DC HC SINH TRUNG HC PH THÔNG THÔNG QUA CÁC HOT NG 1.1. Giới thiệu T chc các hot ng giáo dc trong nhà trng THPT là vn quan trng ca vic phát trin nhân cách hc sinh và hng ti i mi cht lng giáo dc ào to. Trit hc mácxít cng khng nh: bn cht xã GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 57
4. hi ca con ngi ch có c khi nó tham gia vào i sng xã hi ích thc thông qua hot ng và giao lu mt môi trng vn hoá. Mun giáo dc thì phi thông qua vic t chc hot ng, không t chc hot ng tc là không giáo dc. T chc các hot ng a dng, phong phú là con ng giáo dc hc sinh hiu qu nht. Vic xác nh c vai trò ca vic t chc hot ng giáo dc s giúp giáo viên có cách nhìn nhn và nh hng úng n trc khi xây dng và t chc các hot ng giáo dc cho hc sinh, c bit là hc sinh THPT. 1.2. Mục tiêu Hc xong ni dung này, giáo viên cn t c mc tiêu: — Nâng cao hiu bit v vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng THPT. — Coi trng vic t chc các hot ng tin hành giáo dc hc sinh trong nhà trng. 1.3. Các hoạt động — Hot ng 1: Vai trò ca hot ng cá nhân i vi s hình thành và phát trin nhân cách. — Hot ng 2: Vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng i vi quá trình giáo dc nhân cách cho hc sinh THPT. 1.4. Xây dựng nội dung 1 Hot ng 1: Vai trò ca hot ng cá nhân i vi s hình thành và phát trin nhân cách. * T chc hot ng Chia s vi ng nghip và t vit ra hiu bit ca mình tr li các câu hi di ây: Câu hi 1: Quan im ca Trit hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách nh th nào? 58 | MODULE THPT 29
5. Câu hi 2: Quan im ca Tâm lí hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách nh th nào? Câu hi 3: Quan im ca Giáo dc hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách nh th nào? Sau khi tr li c các câu hi này, thy (cô) i chiu vi nhng thông tin phía di a ra nhng ánh giá khoa hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin ca nhân cách. * Cung cp thông tin 1. Hot ng và vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách Bt kì s vt hin tng nào cng luôn vn ng và phát trin không ngng. Bng vn ng và thông qua vn ng mà s vt hin tng tn ti và th hin c tính ca nó. Bi vy, vn ng là thuc tính vn có, là phng thc tn ti ca s vt, hin tng. con ngi, phng thc ó chính là hot ng. ng trên các góc khác nhau ngi ta chia ra các hot ng khác nhau. Chng hn, các hot ng sng, hot ng lao ng sn xut, hot ng chính tr — xã hi, hot ng có i tng, hot ng giao tip... ây, ch yu nói v hot ng có i tng và hot ng giao tip ca con ngi. Hot ng có i tng là quá trình con ngi tác ng vào th gii to ra sn phm c v hai phía. Th nht, là con ngi to ra các sn phm phc v cuc sng. Th hai, con ngi GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 59
6. to ra hình nh tâm lí trong bn thân. Hot ng giao tip là quá trình con ngi tng tác vi nhau truyn t và lnh hi thông tin. ây là hai con ng c bn nht to ra tâm lí, ý thc. Có nhiu ngành khoa hc ã nghiên cu v hot ng và s tác ng ca hot ng i vi s phát trin ca con ngi, sau ây là quan im ca mt s ngành khoa hc c th. 1.1. Quan im ca Trit hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin con ngi Hot ng, di góc trit hc, có ni hàm rng và c ng. Hot ng là c tính ca gii t nhiên, trong ó có con ngi, là phng tin gii t nhiên và con ngi sn sinh và phát trin. Hot ng là quan h bin chng ca ch th và khách th. Trong quan h ó, ch th là con ngi, khách th là hin thc khách quan. góc này, hot ng c xem là quá trình mà trong ó có s chuyn hoá ln nhau gia hai cc “ch th — khách th” [1]. Lun im mang ý ngha bao trùm trong trit hc Mác — Lênin v con ngi, là con ngi sn xut ra chính bn thân mình thông qua lao ng [5]. Nói cách khác, con ngi là sn phm ca chính mình. Khi phân tích quá trình chuyn bin t vn thành ngi, ngghen cng i n kt lun: Lao ng ã sáng to ra bn thân con ngi (Sau lao ng và cùng vi lao ng là ngôn ng, ó là hai ng lc c bn thúc y s chuyn bin não vn thành não ngi [5]. Nh có lao ng, con ngi mi có th tin hoá và phát trin. Hot ng c xem nh là mt phng thc tn ti ca con ngi. Hot ng giúp con ngi tác ng, ci to th gii khách quan to ra nhng sn phm phc v cho nhu cu cuc sng ca cá nhân và xã hi. ng thi thông qua hot ng, con ngi nhn thc c các thuc tính và quy lut ca s vt và t to cho mình hình nh tâm lí vng chc v th gii khách quan. “Trong lao ng, tt c s khác nhau v bn cht, v trí tu và xã hi ca hot ng cá nhân u bc l rõ” [6]. Con ngi va là sn phm ca t nhiên, nhng quan trng hn, con ngi là sn phm ca lch s xã hi. B óc thông minh ca con ngi, bàn tay khéo léo ca con ngi u là sn phm ca lch s xã hi, trong ó lao ng là yu t quan trng nht. 60 | MODULE THPT 29
7. 1.2. Quan im ca Tâm lí hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách Di góc Tâm lí hc, hot ng là mi quan h tác ng qua li gia con ngi và th gii (khách th) to ra sn phm c v phía th gii, c v phía con ngi (ch th). Hot ng là mt vn nghiên cu ca Tâm lí hc. Tâm lí hc hot ng là lí thuyt ly hot ng ca cá nhân làm i tng nghiên cu. L.X. Vgotxki, A.N. Leonchev, P.Ia Galperin, X.L. Rubinstein là nhng nhà tâm lí tiêu biu cho trng phái này. Hot ng là mt trong nhng nhân t có nh hng rt ln n s phát trin tâm lí ca con ngi nh có hai quá trình c trng: — Quá trình i tng hoá (quá trình xut tâm): con ngi chuyn nng lc ca mình thành sn phm ca hot ng. Hay nói cách khác, là thông qua sn phm ca hot ng, có th ánh giá v nng lc và phm cht ca con ngi ó. — Quá trình ch th hoá (quá trình nhp tâm): thông qua vic tác ng vào th gii khách quan, con ngi nm c các c im, quy lut, bn cht ca khách th hình thành nhng s hiu bit, ý thc, nhân cách Hot ng giúp con ngi phát trin tâm lí vì ni dung tâm lí là do th gii khách quan quy nh. Hot ng là c s trc tip nht và ch yu nht ca t duy con ngi, nói rng ra là các chc nng nhn thc ca con ngi. Theo C. Mác và Ph. ngghen thì “trc ht là lao ng, sau lao ng và ng thi vi lao ng là ngôn ng, ó là hai kích thích ch yu nh hng n b óc ngi... Khi b óc phát trin, thì các công c trc tip ca b óc, tc là các giác quan cng phát trin theo” [5]. Nh vy, hot ng giúp b mt tâm lí nh tình cm, tính cách, nng lc, ng c và nhân cách ca con ngi c bc l và hình thành. 1.3. Quan im ca Giáo dc hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách Giáo dc hc nghiên cu quá trình tác ng có tính s phm nhm hình thành nhân cách cho th h tr. “Quá trình giáo dc là quá trình tác ng có mc ích, có t chc ca nhà giáo dc n i tng giáo dc nhm hình thành và phát trin nhân cách ca hc sinh và áp ng GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 61
8. yêu cu ào to ngun nhân lc ca xã hi” [16]. Ngun nhân lc ó không ch áp ng nhng yêu cu ca xã hi mà còn có kh nng ci to và xây dng xã hi ngày càng phát trin. Nhân cách là con ngi vi toàn b các phm cht xã hi ca ngi ó hình thành trong nhng hot ng và quan h xã hi khác nhau bi vì “Bn cht ca con ngi không phi là mt cái tru tng c hu riêng bit, Trong tính hin thc ca nó, bn cht ca con ngi là tng hoà nhng mi quan h xã hi” [13]. làm c iu ó, nhà giáo dc phi a hc sinh vào các hot ng mang tính a dng và phong phú h c lnh hi các chun mc xã hi, tích ly các kinh nghim t ó hoàn thin nhân cách bn thân mình. Theo quan im giáo dc hc, hot ng óng vai trò quyt nh i vi s phát trin nhân cách: Thông qua hot ng, con ngi tip thu nn vn hoá xã hi và bin nn vn hoá ca loài ngi thành vn riêng ca mình, vn dng chúng vào cuc sng, làm cho nhân cách ngày càng hoàn thin và phát trin. ng thi, hot ng giúp con ngi c bc l nhng phm cht và nng lc ca bn thân. Thông qua hot ng, con ngi c kim nghim các giá tr ca cuc sng, iu này có ý ngha quan trng giúp con ngi ci to nhng nét nhân cách phát trin cha phù hp theo hng ngày càng hoàn thin theo chun mc o c xã hi t ra. Giáo dc hc ã khng nh: Bn cht ca quá trình giáo dc là quá trình t chc cuc sng, t chc hot ng và giao lu cho hc sinh. Trong nguyên lí giáo dc, nguyên tc, phng pháp giáo dc u nói v vai trò to ln ca hot ng i vi giáo dc nhân cách hc sinh. Hn th na, quá trình giáo dc phi i n t giáo dc. Vic mi cá nhân tích cc trong các hot ng s giúp h rèn luyn c các phm cht nhân cách: ý chí, ngh lc ng thi tng cng tính tích cc, t giác, ch ng, sáng to. Kt lun Qua phân tích các quan im trên, có th khng nh, hot ng có vai trò quyt nh trc tip n s hình thành và phát trin nhân cách ca con ngi. Ngay t khi sinh ra con ngi cha có nhân cách, nhân cách có c do con ngi xác nh c nhng quan h ca mình vi nhng ngi xung quanh mt cách có ý thc. Nói cách khác, nhân cách 62 | MODULE THPT 29
9. ch c hình thành và phát trin khi con ngi là ch th ca hot ng. Mun giáo dc hc sinh, nhà giáo dc cn t chc các hot ng a dng, phong phú và a hc sinh tích cc tham gia vào các hot ng ó. Hot ng 2: Vai trò ca vic t chc hot ng giáo dc trong nhà trng i vi quá trình giáo dc nhân cách cho hc sinh trung hc ph thông. * T chc hot ng Chia s vi ng nghip và t vit ra hiu bit ca mình tr li các câu hi di ây: Câu hi 1: Hot ng giáo dc trong nhà trng là gì? Bao gm nhng hot ng nào và do ai t chc? Câu hi 2: Hot ng giáo dc trong nhà trng nói chung và nhà trng THPT nói riêng có nhng vai trò gì? Sau khi tr li c các câu hi này, thy (cô) i chiu vi nhng thông tin phía di a ra nhng ánh giá khoa hc v vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng i vi quá trình giáo dc nhân cách cho hc sinh THPT. GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 63
10. * Cung cp thông tin 2. Vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng Hot ng giáo dc trong nhà trng là mt b phn ca quá trình giáo dc nhà trng. “Hot ng giáo dc là hot ng do ngi ln t chc theo k hoch, chng trình, iu hành và chu trách nhim” [17]. iu này có ngha là các ch th hot ng giáo dc phi chu trách nhim v hot ng giáo dc. ó là các nhà giáo dc, giáo viên và các ch th có liên quan nh: cha m hc sinh, các t chc giáo dc xã hi và các c s giáo dc. Hot ng giáo dc trong nhà trng có th c phân làm hai b phn ch yu: — Các hot ng giáo dc trong h thng các môn hc và các lnh vc hc tp khác nhau. — Các hot ng giáo dc ngoài các môn hc và lnh vc hc tp, có th k n các hot ng giáo dc trong nhà trng nh hot ng giáo dc th cht, trí tu, o c, thm m, dân s, lao ng... Cùng vi quá trình dy hc, quá trình giáo dc là mt b phn ca quá trình s phm tng th. Nu chc nng tri ca quá trình dy hc là cung cp tri thc mang tính khoa hc, c bn, hin i, hình thành các k nng, k xo tng ng t ó phát trin th gii quan, nhân sinh quan cho hc sinh thì quá trình giáo dc có chc nng tri là hình thành nhn thc, thái , nim tin và nhng hành vi thói quen phù hp vi các chun mc xã hi thông qua vic t chc các hot ng. Vì vy, có th thy hot ng giáo dc là con ng rt quan trng hoàn thin nhân cách ca hc sinh. Hn th, hot ng giáo dc là b phn hu c vi hot ng dy hc s góp phn to nên quá trình s phm tng th cân i t c mc tiêu giáo dc t ra. Hot ng giáo dc là con ng gn lí lun vi thc tin to nên s thng nht gia nhn thc và hành ng, góp phn hình thành tình cm, nim tin hc sinh. Hot ng giáo dc là con ng phát trin toàn din nhân cách th h tr giúp h hình thành nhn thc úng n, bi dng tình cm, cng c nim tin và to lp nhng hành vi tích cc. Hot ng giáo dc còn to iu kin và môi trng hc sinh phát huy vai trò tích cc, ch ng, sáng to ca mình trong quá trình hc tp. 64 | MODULE THPT 29
11. Hot ng giáo dc giúp hc sinh c tri nghim các kin thc ã c tìm hiu. Là mt c hi rt tt hc sinh cng c, b sung và m mang kin thc ã hc, ng thi rèn luyn các k nng c bn, không ch là k nng trong nhn thc hc tp mà còn là nhng k nng sng nh k nng t chc, qun lí công vic, k nng giao tip, k nng hp tác nhóm Vic c trang b các k nng cn thit s giúp các em hc sinh t tin hn trong cuc sng. Hn th, hot ng giáo dc còn giúp hc sinh cng c và phát trin các mi quan h giao tip gia cá nhân và tp th, rng hn là vi cng ng xã hi; giáo dc trách nhim ca cá nhân i vi các vn ca cng ng và t nc. iu ó giúp các em có mt tâm th và ý chí vt qua nhng thách thc t ra. Hot ng giáo dc hng hng thú ca hc sinh vào các hot ng b ích làm gim thiu tình trng yu kém o c ca hc sinh. Hot ng giáo dc thng có nhng mc tiêu giáo dc rt ý ngha, c t chc mt cách khoa hc và hp dn vì vy nhng hot ng b ích này s giúp hc sinh gim thi gian tham gia các hot ng không lành mnh (hot ng ngoài lung), hn ch nhng nhóm t phát có nh hng tiêu cc nh c bc, nghin game, ma tuý, bo lc... Tham gia hot ng giáo dc, giúp hc sinh iu chnh nhn thc, hành vi phù hp vi các chun mc xã hi t ra. Hot ng giáo dc giúp nhà giáo dc sm phát hin nng khiu ca hc sinh t ó có k hoch bi dng nhm giúp hc sinh phát trin nng khiu, s thích ca bn thân trong hc tp và cuc sng. Hot ng giáo dc giúp hc sinh kim nghim c kh nng ca mình t ó có th la chn c hng i phù hp cho tng lai. i vi nhà giáo dc, hot ng giáo dc giúp h phát hin, la chn c các hc sinh có nng khiu trên các mt khác nhau, t ó cùng vi nhà trng và ph huynh có k hoch các em phát trin nng khiu ca mình. Hot ng giáo dc còn là mt phng thc gn kt các lc lng giáo dc hc sinh ó là gia ình — nhà trng — xã hi. Hot ng giáo dc giúp thu hút và phát huy tim nng ca các lc lng giáo dc, góp phn thúc y xã hi hoá giáo dc và nâng cao cht lng giáo dc toàn din ca nhà trng. Vic t chc hot ng giáo dc có hiu qu s góp phn phát huy vai trò ca giáo dc vào quá trình hình thành và phát trin nhân cách cho hc sinh và gn lin nhà trng vi i sng xã hi trong vic thc hin mc tiêu ào to ngun nhân lc áp ng vi yêu cu ca xã hi c bit là trong xu th phát trin ca các quc gia nh hin nay. GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 65
12. Theo mt s nghiên cu v vai trò, nhim v ca hot ng giáo dc trong nhà trng ph thông, chúng ta phi hng ti các nhim v quan trng nh: — V mt nhn thc: + Hot ng giáo dc giúp hc sinh cng c, b sung, nâng cao thêm hiu bit các lnh vc khác nhau ca i sng xã hi, làm phong phú vn tri thc ca bn thân. T ó, hc sinh có kh nng và iu kin vn dng tri thc gii quyt các vn thc tin t ra. + Hot ng giáo dc giúp hc sinh nm chc tri thc và phát trin t duy, phm cht trí tu, c bit là các phm cht ch ng, sáng to trong vic vn dng tri thc. — V mt k nng: + Hot ng giáo dc giúp hc sinh hình thành và cng c các k nng giao tip, ng x vn hoá, k nng hc tp, lao ng + Hot ng giáo dc còn giúp hc sinh t iu chnh hành vi phù hp vi các chun mc xã hi. — V mt thái : + Hot ng giáo dc bi dng tình cm, nim tin vào các giá tr tt p ca cuc sng. + Bi dng s hng thú và tính tích cc, ch ng, sáng to ca hc sinh khi tham gia các hot ng. Nh vy, hot ng giáo dc có ý ngha tích cc trong vic phát trin toàn din nhân cách hc sinh, áp ng yêu cu xã hi, góp phn phát huy vai trò ca giáo dc trong s nghip công nghip hoá, hin i hoá t nc. 1.5. Đánh giá — Yêu cu các thy (cô) nm vng c các quan im ca Trit hc, Tâm lí hc, Giáo dc hc v vai trò ca hot ng i vi s phát trin nhân cách. — ánh giá c tm quan trng ca hot ng i vi s phát trin nhân cách. — Phân tích c vai trò ca vic t chc các hot ng giáo dc trong nhà trng i vi quá trình giáo dc hc sinh. 66 | MODULE THPT 29
13. Nội dung 2 XÂY DNG CÁC HOT NG GIÁO DC TRONG TRNG TRUNG HC PH THÔNG 2.1. Giới thiệu Xây dng các hot ng giáo dc trong nhà trng là mt trong nhng nhim v trng tâm ca công tác giáo dc nhân cách hc sinh. Vic xây dng các hot ng sao cho va phù hp vi c im tâm sinh lí ca hc sinh, va phù hp vi iu kin hoàn cnh ca nhà trng và a phng là ht sc quan trng. Xây dng các hot ng giáo dc là giáo viên tin hành thit k ni dung, chng trình, hình thc t chc, tính toán các iu kin thc hin, lc lng tham gia trong mt hot ng c th cho cá nhân hoc tp th hc sinh thc hin. 2.2. Mục tiêu Hc xong ni dung này, giáo viên cn t c mc tiêu: — Có kh nng lit kê và mô t c các hot ng giáo dc ch yu trong nhà trng THPT; — Có k nng xây dng các hot ng giáo dc (thit k ni dung, chng trình, hình thc t chc ). — Coi trng vic t chc các hot ng tin hành giáo dc hc sinh trong nhà trng và có hng thú vi công vic này. 2.3. Các hoạt động — Hot ng 1: Lit kê các hot ng giáo dc có th có trong trng THPT hin nay; Hãy ch ra hot ng nào là hot ng có hiu qu giáo dc cao nht? Ti sao? — Hot ng 2: V trí, vai trò, ni dung, cách thc t chc, iu kin thc hin ca tng hot ng giáo dc trong trng THPT. — Hot ng 3: Nêu và phân tích thc trng nhng mt mnh và mt hn ch trong vic xây dng các hot ng giáo dc trong nhà trng THPT hin nay, ch ra các nguyên nhân và xut bin pháp phát huy mt tích cc và hn ch, khc phc các tn ti. — Hot ng 4: Thc hành xây dng mt hot ng giáo dc c th. GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 67
14. 2.4. Xây dựng nội dung 2 Hot ng 1: Lit kê các hot ng giáo dc trong trng trung hc ph thông * T chc hot ng — T chc cho hc viên thành các nhóm, tho lun và tr li các câu hi di ây: Câu hi 1: Hãy k ra các hot ng c bn trong trng THPT, trong ó nhng hot ng nào là ph bin nht? Câu hi 2: Nhng hot ng bn k trên là do bn t ngh ra hay bn ã tng t chc, hoc ã nhìn thy ngi khác làm? trng bn ã t chc nhng hot ng nào? Câu hi 3: Nhng tài liu nào ã giúp bn có c nhng tri thc v các hot ng giáo dc trong nhà trng? 68 | MODULE THPT 29
15. Câu hi 4: Phân tích u th ca tng loi hot ng i vi vic giáo dc nhân cách hc sinh. Sau khi tr li các câu hi, hãy i chiu vi nhng thông tin di ây t ánh giá nhng hiu bit ca mình và t rút ra nhng bài hc cho bn thân. * Cung cp thông tin Trong nhà trng, các hot ng giáo dc ht sc a dng và phong phú. Tu theo tui hc sinh, iu kin, hoàn cnh ca a phng và nhà trng và kinh nghim ca giáo viên t chc các hot ng giáo dc. Hot ng giáo dc trng THPT c t chc di nhiu hình thc khác nhau. Mi loi hình hot ng có nhng yêu cu v ni dung cng nh cách thc t chc riêng. Di ây, chúng tôi trình bày mt s hot ng giáo dc c bn trong nhà trng THPT hin nay. 1. Các loi hình hot ng giáo dc c bn trng trung hc ph thông 1.1. Hot ng dy hc Trong nhà trng THPT nói riêng và các nhà trng nói chung, hot ng dy hc vn là hot ng c trng c bn bo m s tn ti ca nhà trng. ây là hot ng chim nhiu thi gian, công sc, tin bc ca c thy và trò cng nh các lc lng trong nhà trng. Hot ng dy hc cng là hot ng có kh nng giáo dc hc sinh hiu qu nht. Dy hc là con ng thông qua dy ch dy ngi, thông qua truyn thu tri thc, rèn luyn các k nng, k xo giáo dc nhân cách. Hot ng dy hc trong nhà trng có nhiu u th so vi nhiu hot ng khác, vì ó là hot ng có t chc, có ni dung, có chng trình, có k hoch, có phng pháp, do nhng ngi có trình chuyên môn, nghip v m nhn. Trong dy hc, mi môn hc li có th mnh riêng GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 69
16. trong vic giáo dc nhân cách cho hc sinh. Ví d, môn Toán nhm bi dng t duy logic, môn Vn bi dng t duy hình tng, môn Lch s bi dng lòng t hào dân tc, lòng yêu nc Có th nói, dy hc là con ng hiu qu nht rèn luyn trí tu, hình thành tình cm, thái i vi t nhiên, xã hi và nhng ngi xung quanh cho hc sinh. Tuy nhiên, hot ng dy hc cng có nhng hn ch nht nh nh tính n iu, gò bó, ni dung, chng trình chm thay i so vi thc tin, không gian hot ng thng “óng khung” trong lp hc Chính vì vy, bên cnh hot ng dy hc nhà trng cn t chc nhiu hot ng khác, càng a dng, càng phong phú càng tt. 1.2. Hot ng giáo dc ngoài gi lên lp theo ch im Hot ng giáo dc ngoài gi lên lp (GDNGLL) cng là mt hot ng khá c trng và có nhiu ý ngha trong công tác giáo dc ca nhà trng. Hin nay, theo chng trình ca B Giáo dc và ào to quy nh, mi tun mi lp trong trng THPT có 3 tit t chc hot ng giáo dc ngoài gi lên lp, trong ó 1 tit chào c u tun, 1 tit sinh hot tp th cui tun và 1 tit cho sinh hot giáo dc ngoài gi theo ch . Các ch c thit k phù hp vi c im la tui hc sinh va có tính kh thi, gn lin vi thc tin cuc sng xã hi. Ví d, thanh niên vi hc tp, rèn luyn vì s nghip công nghip hoá, hin i hoá t nc; thanh niên vi tình bn, tình yêu và gia ình; thanh niên vi s nghip xây dng và bo v T quc Hình thc t chc hot ng này cn phi ht sc mm do và linh hot tu theo iu kin, hoàn cnh c th ca tng trng. Nu nhà trng có phòng và a im riêng cho các lp t chc hot ng, không làm nh hng n hot ng hc tp ca lp khác thì ht sc thun li. Nu nhà trng cha có iu kin thì có th phi hp nhiu lp t chc, gp 3 — 4 tit li thành mt bui t chc thng nht trong toàn trng hot ng này có hiu qu giáo dc cao cn sáng to hình thc t chc phong phú, a dng, tránh s trùng lp, nhàm chán, n iu. Phi làm sao cho mi hot ng u có yu t mi m, hp dn hc sinh. 1.3. Hot ng vn hoá, vn ngh Hot ng vn hoá, vn ngh là hot ng không th thiu trong mi nhà trng. Vn hoá, vn ngh không ch có tác dng gim bt s cng thng trong hc tp, to ra không khí vui v, thoi mái mà còn có tác dng giáo 70 | MODULE THPT 29
17. dc rt ln, nht là giáo dc tình yêu quê hng t nc, tình thy trò, tình bn bè Hot ng vn hoá, vn ngh thng c t chc chào mng các ngày l ca t nc, a phng và nhà trng Vn hoá, vn ngh còn là mt mt hot ng ca các tp th hc sinh, thông qua ó nhà trng ánh giá tinh thn, thái ca cá nhân và tp th hc sinh. Trong nhà trng, vi hot ng vn hoá, vn ngh, giáo viên có th t chc di nhiu hình thc khác nhau: — Các hình thc sinh hot vn ngh nh hát, múa, c th, k chuyn, biu din kch — T chc biu din các loi hình ngh thut khác nhau nh kch nói, hài, ngâm th, k chuyn — T chc cho hc sinh i xem phim, thng thc các loi hình ngh thut. — Tham quan các di tích lch s, di sn vn hoá ca a phng và t nc, tìm hiu vn hoá các vùng min. — T chc các cuc thi tôn vinh các giá tr cao p. Ví d: Thi Nét p thanh niên; Sng p; Ngi tt vic tt; Các cán b oàn xut sc; thi tài nng, thi sáng tác ngh thut — T chc các câu lc b chuyên phù hp vi c im la tui và mong mun ca hc sinh. Hình thc câu lc b phi c t chc rng rãi, phong phú, th l tham gia d dàng, thu hút c nhiu ngi tham gia và tham gia mt cách t nguyn, t giác mi có hiu qu. Ví d: Câu lc b ting Anh, câu lc b nhng ngi làm phim tr, câu lc b giá tr sng, câu lc b khiêu v, ca hát, câu lc b khoa hc... Hot ng vn hoá ngh thut giúp hc sinh hng ti nhng giá tr chân, thin, m trong cuc sng; bit cm th ngh thut; khi dy nhng tình cm có tính tích cc, t ó bit gi gìn và sáng to nhng giá tr mi cho bn thân và cng ng. Trên c s ó, hc sinh có th hình thành c các k nng cn thit nh k nng giao tip có vn hoá, k nng làm vic nhóm, k nng liên quan n sáng to ngh thut. iu quan trng là hot ng vn hoá ngh thut giúp các em bit cách xây dng mt cuc sng ý ngha và có nhiu giá tr tích cc cho bn thân và cho cng ng. 1.4. Hot ng th dc, th thao Hot ng th dc, th thao là mt hot ng giáo dc toàn din nhân cách hc sinh. ây là hot ng ch yu nhm vào quá trình giáo GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 71
18. dc th cht cho hc sinh, mt trong nm mt giáo dc c bn trong nhà trng (c, trí, th, m và lao ng). Thông qua hot ng này rèn luyn, tng cng th lc cho hc sinh, giúp các em bit cách rèn luyn thân th, gi gìn v sinh cá nhân, phòng nga bnh tt. Th dc th thao giúp hc sinh gii phóng nng lng, to s do dai, khe mnh cho hc sinh... Th dc còn là mt môn hc chính khoá trong trng hc. Hot ng này cng nhm thay i không khí lp hc, giúp cho hot ng hc tp hiu qu hn. ây là hot ng có th lôi kéo nhiu hc sinh tham gia. Cng nh vui chi, hot ng th dc th thao còn tác ng ln n i sng tinh thn ca hc sinh, giúp các em sng khoái hn, tích cc hn và tip thu kin thc hc tp hiu qu hn. Hot ng th dc th thao không ch giúp hc sinh hình thành các k nng ca môn th thao ó mà còn giúp các em rèn luyn c các phm cht rt cn thit nh ý chí, s kiên trì, tính oàn kt, tính k lut, tính hp tác. Hot ng th dc, th thao có nhng hình thc t chc nh sau: — Th dc gia gi: nhà trng t chc thng xuyên trong mi bui hc giúp các em gii to c cng thng. — Tp luyn th thao: th thao trong nhà trng thng là nhng hot ng n gin, phù hp vi sc kho và iu kin ca nhà trng nh tp cu lông, bóng bàn, cu mây, bóng á, th dc thm m — T chc cuc thi u th thao gia các lp, các khi trong toàn trng nhm phát ng phong trào và nâng cao tinh thn th thao mi hc sinh, ng thi giúp các hc sinh xích li gn nhau hn, có ý thc tp th hn, nâng cao trách nhim ca bn thân vi tp th — Trò chi gii trí vn ng. — T chc các ngày hi kho. — 1.5. Hot ng lao ng sn xut Hot ng lao ng sn xut tuy không th hin rõ trong nhà trng, nht là các trng thành ph, nhng ây là hot ng ht sc quan trng. Nu không t chc giáo dc lao ng cho hc sinh d làm cho các em ny sinh tâm lí li bing, da dm, n bám và t ó sinh ra thói ích k, coi thng lao ng chân tay Trong nhà trng, trc ht phi yêu cu hc sinh lao ng t phc v nh trc nht lp, v sinh môi trng, 72 | MODULE THPT 29
19. cnh quan nhà trng, t git gi qun áo, dn dp góc hc tp, phòng ng ngn np, sch s. Tip n là t chc các hot ng lao ng xã hi, lao ng công ích, nh v sinh ng làng, ngõ xóm, v sinh ng ph, trng cây Hc sinh THPT nông thôn thng tham gia lao ng sn xut cùng vi gia ình t nh. Vì th, hu ht các em u có ý thc lao ng tt. Nhng thành ph, hc sinh THPT rt ít có iu kin tham gia lao ng sn xut. Do ó, nhà trng cn kt hp vi các n v sn xut, các t chc xã hi to iu kin cho hc sinh c tham gia lao ng sn xut, các em cm nhn c nim vui khi t mình to ra c sn phm, ca ci vt cht và tinh thn cho xã hi. T ó các em càng yêu lao ng và cm thy t hào trong lao ng. Thông qua hot ng lao ng nhà trng tin hành hng nghip cho hc sinh, giúp hc sinh chn c các ngành ngh phù hp vi bn thân và nhu cu lao ng ca xã hi. Lao ng sn xut còn giúp hc sinh rèn luyn sc khe, rèn luyn các phm cht tt p ca ngi lao ng nh cn cù, tit kim, k lut 1.6. Hot ng vui chi, gii trí Vui chi, gii trí là nhu cu thit yu ca con ngi mi la tui, nht là tui tr li càng quan trng. Vui chi gii trí là hot ng giúp tr ly li s cân bng trong th cht và tính thn tip tc hc tp và làm nhng vic khác sau mt thi gian hc tp cng thng, mt mi. Vui chi còn là mt c hi hc sinh c giao lu, hc hi, thit lp và xây dng nhng mi quan h tt p gia các cá nhân vi nhau và mi quan h gia giáo viên và hc sinh ngày càng gn gi và thân thit vi nhau hn; xây dng tinh thn oàn kt gn bó trong tp th; tính k lut. Hot ng vui chi giúp các em c bc l nhng nng khiu và s trng ca mình, t ó giáo viên có th phát hin và có bin pháp bi dng phù hp. Cùng vi các hot ng khác, hot ng vui chi góp phn vào s phát trin toàn din ca hc sinh THPT. Vui chi gii trí phi tu vào s thích ca cá nhân mi hiu qu. Vui chi gii trí trong nhà trng cn c phi hp vi các hot ng khác nh th dc, th thao; vn hoá, vn ngh; sinh hot tp th; tham quan, du lch tránh s nhàm chán, n iu Hot ng vui chi có th c t chc di các hình thc nh sau: — S dng các trò chi khác nhau: trò chi vui khe, trò chi vn ng, trò chi dân gian, trò chi trí tu. Các trò chi nên c t chc an xen GIÁO DỤC HỌC SINH THPT THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC | 73
20. cùng các hot ng khác s to c s hp dn, ngoài ra giáo viên cn t chc trong khong thi gian và không gian a dng. — Chi các môn th thao: giáo viên khuyn khích hc sinh ng kí tham gia vào các i chi nh i bóng á, bóng bàn, in kinh, c vua và ra k hoch tp luyn và thi u. — T chc trò vui chi giái trí: thi toán nhanh, vui, trò chi có tính tp th cao. — Các ca múa hát tp th trong khi chi c v. — Trò chi có tính cht th giãn. — 1.7. Hot ng chính tr — xã hi Hot ng chính tr — xã hi là nhng hot ng có ý ngha nh hng v mt xã hi giúp hc sinh tip cn vi i sng chính tr — xã hi ca t nc, a phng. Ni dung ca các hot ng chính tr — xã hi cp n các s kin lch s ca dân tc, các s kin chính tr có tính thi s din ra hng ngày a phng, trong nc và trên th gii, các vn có tính toàn cu nh bo v môi trng, chm sóc i sng sc khe th cht và tinh thn, chin tranh và nn khng b, vn hoà bình Có rt nhiu hính thc t chc hot ng nhm chuyn ti ni dung chính tr — xã hi. Giáo viên có th tin hành c lp hoc phi hp các hot ng vi nhau. Các hình thc ó có th là: — Hot ng k nim các ngày l ln, các s kin chính tr — xã hi trong nc và trên th gii hoc nhng s kin áng chú ý ca a phng. Ví d: Nm 2010, Hà Ni và c nc t chc các hot ng k nim 1000 nm Thng Long, Hà Ni. T chc mít tinh k nim ngày Quc khánh; ngày Quc t lao ng; ngày gii phóng min Nam, thng nht T quc — Nghe báo cáo thi s v các vn chính tr — xã hi, kinh t và vn hoá ni bt trong nc và trên th gii. — Thi tìm hiu v các ch có liên quan n i sng chính tr — xã hi, vn hoá ca t nc và a phng cng nh tìm hiu các giá tr truyn thng tt p ca dân tc. Ví d: Tìm hiu v bin o Vit Nam; tìm hiu v truyn thng hiu hc ca a phng 74 | MODULE THPT 29