Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 06 - Xây dựng môi trường học tập cho học sinh THPT

Nội dung tài liệu: Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 06 - Xây dựng môi trường học tập cho học sinh THPT

1. PHẠM HỒNG QUANG – LÊ HỒNG SƠN MODULE THPT 6 X©y dùng m«I tr−êng häc tËp cho häc sinh trung häc phæ th«ng | 97
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN Hot ng hc tp ca ngi hc luôn din ra trong môi trng hc tp nht nh. Mt môi trng hc tp thun li là iu kin cn thit ngi hc t kt qu hc tp cao. Ti ó, ngi hc lnh hi c b rng và chiu sâu ca h thng tri thc, rèn luyn c h thng k nng phù hp và hình thành c h thng thái tích cc thông qua vic hc tp mt cách ch ng và tích cc. to lp môi trng hc tp nh vy òi hi phi có s kt hp ca nhiu lc lng giáo dc, trong ó giáo viên là nhân t then cht. Nhm giúp giáo viên xây dng c môi trng hc tp thun li cho hc sinh, module này s ch dn mt cách c th nhng bin pháp, k thut xây dng môi trng hc tp thun li ó. B. MỤC TIÊU 1. KIẾN THỨC Giáo viên mô t c các bin pháp xây dng môi trng hc tp. 2. KĨ NĂNG Giáo viên vn dng các bin pháp thit k c các môi trng hc tp phù hp vi thc tin dy hc ca bn thân. 3. THÁI ĐỘ Giáo viên tích cc vn dng các bin pháp xây dng môi trng hc tp phù hp vi thc tin dy hc ca bn thân. 98 | MODULE THPT 6
3. C. NỘI DUNG Nội dung 1 THÚC ĐẨY ĐỘNG CƠ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THPT Phát trin môi trng hc tp là vic to ra các iu kin thun li t bên ngoài kích thích các ng c hc tp ca hc sinh, thúc y hc sinh thc hin hot ng hc tp ca bn thân nhm hoàn thành mc tiêu hc tp ã ra. Bin pháp này nhm giúp giáo viên tìm kim các tiêu chí xác lp môi trng hc tp thun li kích thích hc sinh tích cc hc tp trên c s tr li các câu hi: 1) ng c thúc y hc sinh hc tp là gì? 2) Giáo viên cn làm gì to dng ng c hc tp cho hc sinh? Hoạt động 1: Nhận diện động cơ học tập của học sinh NHIỆM VỤ — Nghiên cu k thông tin ca hot ng 1. — Tìm hiu nhng lí do vì sao hc sinh thích hoc không thích hc môn hc ca mình (có th thông qua vic thit k mt bn iu tra v nhu cu hc tp ca hc sinh hoc trc tip nói chuyn vi hc sinh). THÔNG TIN PHẢN HỒI * Thang bc nhu cu ca Maslow “Mi hot ng ca con ngi suy cho cùng là nhm tho mãn các nhu cu”. Nu nhu cu không c Nu nhu cu c tho tho mãn, hc sinh cm Nhu cu mãn, hc sinh cm thy thy — Bt rt và ngán ngm, 5. Nhu cu t tho mãn — Mong mun tng thiu sc sng. Hin thc hoá nhng gì trng và phát trin theo — i vô ngha, t nht ang là tim nng. Tng hng có giá tr cao hn. và không có mc ích. trng và phát trin cá — Sáng to, tích cc và XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 99
4. — Mt xu hng ln nhân bng cách theo nng ng. tránh tng trng và ui nhng tình cm và — Khát khao vô t c phát trin. quan tâm ca bn thân. góp phn hu ích. T bc l, hành ng — Vt v. — Tò mò, ci m i vi sáng to, nhu cu tìm nhng kinh nghim mi. kim bn sc và ý ngha trong cuc sng. — Khát khao c ngh cho mình. — Ngày càng rõ bn sc. — S b phê bình. 4. Nhu cu c tôn trng — T tin, bng lòng. — S tht bi và ri ro — T trng: Khát khao thành — T tin và t trng. (nh s nhng tình công, sc mnh và lòng — Sn sàng chp nhn ri hung mi hoc hot t tin. S tho ang, có ro và th nhng iu mi. ng hc tp mi ). kh nng t gii quyt. — Hp tác, lng và — S hãi, tuyt vng hoc — Tôn trng: Khát khao thin tâm. gin d vi nhng ngi c nhìn nhn và có — Nhu cu tôn trng gim áng trng nh giáo danh ting, v th và i, c thay bng nhu viên, trng hc phm giá. cu cao hn. — Ghen t và cay ng. Liên tc phá ngang dn ti s bù li v thn kinh, nh: — Phô trng kinh niên; tìm kim s chú ý, ngo mn. — Hoc e dè và co li. — Cô c, b chi b, 3. Nhu cu c “thuc — Có th yêu thng mình không gc r. v” và c yêu và yêu thng ngi khác. 100 | MODULE THPT 6
5. — Chp hành trit quy Nhu cu c cho và — Có th tin cy bn bè, nh ca nhóm. nhn tình cm yêu thng ngi thân và h t do. — Ghét b hoc thù hn c “thuc v”, c có — Nhng nhu cu này nhng “ngi ngoài nhóm”. gc r. gim i và c thay bng nhu cu cao hn. Liên tc phá ngang dn ti s bù li v thn kinh nh: — iu chnh và thù hn. — Hoc co li. — Lo lng, s hãi. 2. Nhu cu an toàn — An ninh v thân th. — Hành vi ánh ri chun. Không b au n, — Nhu cu an toàn gim thng tt, c an ninh i và c thay bng nhu và n nh cu cao hn. — Thèm n ung, 1. Nhu cu vt cht — Không thèm khát vt cht. n, thc ung, không — Nhu cu này không còn khí và c thay bng nhu cu cao hn. Trong bng thang bc nhu cu ca Maslow, nu thiu bt kì nhu cu nào trong s này thì hu qu là xut hin nhng hành vi “có vn ”, nh ã mô t phía trái ca biu ; và nu các nhu cu c tho mãn thì kt qu s là nhng hành vi lành mnh nh c th hin phía phi ca biu . Nhng nhu cu di áy ca bng là quan trng nht. Nhu cu lên cao dn ch có ý ngha quan trng vi ngi nào nhìn chung ã c tho mãn nhng nhu cu phía di. Trong quá trình to lp môi trng hc tp, giáo viên cn quan tâm thích áng ti ng c, nhu cu hc tp ca hc sinh. ng c hc tp là iu XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 101
6. kin tiên quyt hc sinh hc tp có hiu qu và thách thc ln nht mà nhiu giáo viên phi i mt là làm cho hc sinh mun hc. Trung tâm ánh giá và kim nh cht lng giáo dc TP.H Chí Minh nghiên cu ng c hc tp ca hc sinh, sinh viên 4 thành ph ln: TP.H Chí Minh, Hà Ni, à Nng và Cn Th, vi 981 hc sinh ph thông, 322 sinh viên cao ng và 697 sinh viên i hc. Kt qu c xp theo mc t cao n thp nh sau: có vic làm tt trong tng lai (95%), có s hiu bit rng (94%), t khng nh mình (81,5%), phc v cho t nc (74,7%), c mi ngi kính trng (71,5%), tr nên giàu có (69,1%), làm vui lòng gia ình (66,8%), không thua kém bn bè (62,5%), tr thành lãnh o (50,2%), tho mãn ý thích cá nhân (46,7%), có th i du hc (44,7%), tr nên ni ting (23,2%). Theo cun tài liu Hng dn thc hành: Dy và hc ngày nay, Goeffrey Petty ch ra nhng lí do hc sinh mun hc là: — Nhng gì mình mun hc là có li cho mình. — Trình chuyên môn mà mình ang hc t c s có li cho mình. — Mình thy mình thng thành t nh chuyn hc hành, và s thành t ó làm tng s t trng ca mình. — Mình s c thy cô và/hoc bn bè chp nhn nu mình hc tt. — Mình thy trc hu qu ca vic không hc s chng d chu. — Nhng iu mình hc tht lí thú và hp dn óc tò mò ca mình, các hot ng hc tp tht là vui. Hoạt động 2: Tạo dựng động cơ học tập cho học sinh NHIỆM VỤ Bn hãy nghiên cu thông tin ca hot ng 2 và suy ngh tht k v các câu hi sau. Tr li có hoc cha có. Thành công Bài bn a ra có úng trình và tc i vi hc sinh hay không? Bn có a ra bài vi nhiu khó không, mi hc sinh u có th có 102 | MODULE THPT 6
7. thành công nht nh, và nhng em có nng lc khá hn vn thy c thách thc? Nu hc sinh làm bài cha t yêu cu, bn có cho phép các em c làm li cho ti khi t hay không? (Khi ó bn có khen hoc có nhng hình thc khác “gia c” vic các em hoàn thành bài hay không?) Mc ích Hc sinh ca bn có hiu li th cá nhân mà các em s thu c t vic hc nhng gì mà bn ang dy không? Hc sinh có ánh giá cao tính thích ng ca nhng gì các em ang hc vi th gii công vic hay không? Bn có tích cc “qung cáo” môn dy ca bn cng nh nhng ch trong ó hay không? Bn có thng lng ít ra là mt phn nào ó trong ni dung vi hc sinh các em c hc nhng gì mà các em mun không? Thú v Các bài ging ca bn có phong phú không? Các bài ging ca bn có lôi cun hc sinh tham gia nhiu hot ng không? Hot ng ca hc sinh do bn t chc có thng vui v không? Bn có khai thác tính thích ng i vi hc sinh và mi quan tâm có tính cht con ngi không? Bn có khi dy tính tò mò bng cách ly các câu hi lí thú làm c s cho bài ging ca bn không? Có c hi nào hc sinh th hin nng lc sáng to hoc t biu t không? Bn có nhit tình không? Hc sinh ca bn có c phép la chn mc nht nh i vi nhng gì các em hc không? XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 103
8. Bn có mi quan h thun hoà vi hc sinh ca bn không? Hc sinh có c hi làm vic hp tác vi nhau không? Cng c Hc sinh ca bn có thng c hng các “gia c” không? S “gia c” hoc nhìn nhn ca bn có c a ra sm nht sau khi hc sinh hoàn thành công vic không? Hc sinh có c hi tho mãn nhu cu c tôn trng không? Mc tiêu Nhng tiêu chun do bn t ra có c hc sinh coi là áng phn u t và kh d t c không? Bn có nh kì ra bài kim tra và ra các thi hn qun lí tt i vi công vic ca hc sinh không? Hu qu ca vic không hc có mc to ng c hc tp không? Bn có ra ch tiêu cá nhân cho ngi hc không, và có khen khi h t ch tiêu không? Bn có khuyn khích hc sinh m nhn trách nhim i vi vic hc ca bn thân h không? Bn có th khuyn khích nhng hc sinh trng thành hn ca bn thng lng v nhu cu hc hành ca bn thân h, ra ch tiêu cho bn thân h và ánh giá kt qu hc tp ca bn thân h không? THÔNG TIN PHẢN HỒI Nhng thông tin sau s giúp giáo viên có nhng cách thc to dng nhng ng c hc tp cho hc sinh. 1. Những gì mình muốn học là có lợi cho mình La chn các ni dung dy hc mà hc sinh quan tâm và thy có li ích trc tip i vi hc sinh, cng ging nh vic dy xây gch cho ngi 104 | MODULE THPT 6
9. ang mun xây tng quanh vn hay dy thiên vn cho ngi ang “xin cht” c s dng chic kính vin vng mi. 2. Trình độ chuyên môn mà mình đang học để đạt được sẽ có lợi cho mình Bn thân giáo viên có th hiu rt rõ nhng li ích trc mt cng nh nhng li ích lâu dài ca hc sinh khi hc tp môn hc ca mình. Nhng không phi tt c hc sinh u bit c iu ó. Vì vy, giáo viên cn giúp hc sinh thy c ý ngha trc mt cng nh lâu dài ca nhng mc tiêu hc tp cn t c khi hc tp môn hc. Giáo viên cn “chào bán” nhng gì mun dy cho hc sinh. Ngha là giáo viên phi ch ra cho hc sinh thy nhng li ích trong hin ti cng nh trong tng lai ca vic hc tp môn hc mà mình ang ging dy. Trên c s giáo viên tìm hiu, nm bt c mc tiêu trc mt và mc tiêu lâu dài sau này ca hc sinh, gn kt ni dung dy hc ca mình vi quá trình hoàn thành mc tiêu ca hc sinh. Bng nhng kinh nghim thc t, giáo viên ch cho hc sinh thy tm quan trng ca môn hc, không ch hc sinh ca mình mà mi ngi u cn bit c tri thc ca môn hc mình ang ging dy. Có nhng hc sinh s chm hc hn khi giáo viên t vn im s hoc ánh giá kt qu hc tp cui kì i vi tng ni dung c th cho hc sinh bit. Hãy cho hc sinh thng xuyên c kim nghim nhng ni dung bài hc bng chính cuc sng thng ngày ca các em, thông qua các bui thc hành, thí nghim, tham quan, du lch, các bài tp thc tin, các cuc nói chuyn, giao lu Và có nhng môn hc, giáo viên hãy ch cho hc sinh thy s quan trng ca môn hc i vi nhng ngh nghip trong tng lai mà hc sinh s chn iu quan trng em li hiu qu cao nht ca bin pháp này là giáo viên giúp hc sinh kt ni c li ích trc mt vi li ích lâu dài ca h khi hoàn thin mc tiêu hc tp ca mình. 3. Mình thấy mình thường thành đạt nhờ chuyện học hành, và sự thành đạt đó làm tăng sự tự trọng của mình ng c này gi vai trò ch o, c coi là u tàu hc tp, lôi kéo, thúc y quá trình t mc tiêu hc tp ca hc sinh ngay c nhng khi nhng ng c khác cùng tn ti. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 105
10. Trong cuc sng, chúng ta nhn thy mt iu, ngi ta thng thích làm nhng gì mà h cho là mình gii và không thích làm nhng gì mà ngi ta kém. Nu nu n vài ln u và c tha nhn là ngon thì h s tin vào kh nng ca mình, thy vic nu nng tht lí thú và t ó h liên tc th thách bn thân theo nhng bài nu n khó hn. Lòng t tin em li cho h s kiên trì và lòng quyt tâm mà thành công òi hi, và s mang cho h nim tin vt qua nhng tht bi này hay tht bi khác. Trái li, nu ngi nào va mi nu th ã gp phi nhng kt qu không tt, nhng món n khó nut, ri nhng cái nhn mt, nhng li nhn xét không tt thì h s tìm cách tránh nu n bt kì lúc nào. S kiên trì, n lc, quyt tâm không li vi h và làm cho h d dàng b ánh bi bi nhng khó khn nho nh. Và cui cùng là “tôi không th nu n c”. Hc sinh cng vy. Trong quá trình hc tp, nu hoàn thành c nhng nhim v hc tp t ra và nhn c s biu dng, ghi nhn nhng kt qu ó t ngi khác, nh nhng gia v làm món n thêm ngon, thì hc sinh s t tin trong quá trình hoàn thành nhng nhim v hc tp tip theo. Nim tin vào kh nng thành công trong hc tp ca bn thân hc sinh c nuôi dng, nâng cao và là ng lc thúc y hc sinh hc tp tích cc, to ra s quyt tâm, n lc và ham thích t c mc tiêu hc tp ca bn thân. Giáo viên cn giúp cho hc sinh thy c s thành công ca vic hc tp. Chú ý s vn hành ca chic u tàu hc tp này. Chiu hng th nht: Tht bi Phê bình ca ngi hc hoc thiu gia c, k c thiu t thy tho mãn ng c tht bi cng nh T tin lòng kiên trì và c gng gim Hc sinh tin “mình làm c”, sút, vì vy hc hành sa sút. t tin và t trng u tng. 106 | MODULE THPT 6
11. Chiu hng th hai: Thành công Cng c ca ngi hc xy ra, gm c khen, t khen và bn bè tán thng. ng c tng lên cng nh Lòng t tin th t b i lòng kiên trì và c gng tng Hc sinh tin “mình không làm ni”, lên, nh vy hc hành tin b. t tin và t tr ng u th t b i. Vì vy, giáo viên cn: — m bo chc chn rng hc sinh bit rõ mình phi làm gì và làm th nào, và sn sàng giúp các em khi cn. — Mt s bài tp phi có tính trc tip, nhanh chóng t c kt qu i kèm vi vic thc hành có hiu chnh mc, sao cho mi hc sinh u có c hi thành công trong loi bài này. Các bài tp khác có th cân i vi nhng hc sinh có hc lc khá hn. — Hào phóng trong vic biu dng và các hình thc ghi nhn khác vi bt kì thành công nào trong hc tp ca hc sinh và làm vic ó mt cách u n i vi nhng thành công thng ngày. 4. Mình sẽ được thầy cô và/hoặc bạn bè chấp nhận nếu mình học tốt Trong thc t dy hc, có rt nhiu hc sinh hc tp môn hc không ch bi lí do nào khác mà chính s tôn trng, quý mn và mun c giáo viên tha nhn ã thúc y các em hc tp. S quan tâm, khích l, ng viên thông qua nhng cuc chuyn trò, nhng câu hi thm, nhng li nhn xét tích cc trc mi ngi nhiu khi có sc mnh không ng, có kh nng thúc y hc sinh tích cc hc tp. Vì vy, giáo viên hãy thit lp nhng quan h tt p vi hc sinh. Hc sinh còn mun c bn bè ng la chp nhn, thm chí sung sng khi thành công nu em so vi bn bè ng la. Giáo viên nên to XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 107
12. dng vic thi ua và thách thc trong lp mình dy s có kh nng em li ng c mnh m trong lp hc. Tuy nhiên, cn c bit chú ý không c bin vic ó thành s ganh ua gia các hc sinh, ko cái “c” trong ng c và lòng t trng ca “k thng” li chng bù c cho cái “mt” trong ng c và lòng t trng ca “k thua”. Giáo viên cn chú ý không xy ra hin tng hc sinh thích thú khi ch ra li hay giu ct nhng tht bi ca bn bè ng la tn ti trong hc sinh ngay c khi vui ùa. 5. Mình thấy trước hậu quả của việc không học sẽ chẳng dễ chịu Giáo viên nên thng xuyên kim tra, ôn c, nhc nh vic hc tp ca hc sinh. Kim tra, ánh giá không ch nhm o và xp lot kt qu hc tp ca hc sinh ã t c so vi mc tiêu hc tp, mà nó còn là mt ng lc thúc y hc sinh tin hành hot ng hc tp ca bn thân. Kt qu ca kim tra, ánh giá là biu hin ca s thành công hay cha thành công, tho mãn hay cha tho mãn so vi mc tiêu hc tp t ra ca hc sinh. Nó còn là cái hc sinh khng nh mình trc giáo viên, vi bn cùng trang la. Nhng hc sinh có kt qu kim tra, ánh giá tt s to ra s tôn trng vi chính bn thân và vic hc tp ca mình cng nh to ra c s tôn trng t ngi khác. Nhng hc sinh có kt qu kim tra, ánh giá thp thì ó là c s cho hc sinh iu chnh li hot ng hc tp ca bn thân cho phù hp, và giáo viên cn phi chú ý giúp nhng hc sinh này nhng ln kim tra sau có kt qu tt hn, nu không nó s tr thành yu t trit tiêu ng c hc tp ca nhng hc sinh này. 6. Những điều mình học thật lí thú và hấp dẫn óc tò mò của mình, các hoạt động học tập thật là vui làm c iu này, vai trò ca ngi giáo viên rt ln. Giáo viên hãy: — Th hin s quan tâm ca mình vi các nhim v hc tp ca hc sinh, nhit tình cùng tham gia vi hc sinh gii quyt các nhim v ó. — Dy hc không phi là a ra nhng d liu ã có sn trong sách giáo khoa buc hc sinh phi ghi nh mà quan trng hn là cách a ra nhng gi m thông qua nhng tình hung có vn , nhng câu , nhng iu tranh cãi to s tò mò và mi quan tâm thc s ca hc sinh 108 | MODULE THPT 6
13. ti ni dung giáo viên dy. Vì nu ch nêu ra d liu và bt hc sinh phi ghi nh mà không có s quan tâm thích áng ca hc sinh thì d liu ó nhanh chóng b lãng quên. Khi hc sinh ã quan tâm thc s s to ra c nhng ghi nh dài hn và hc sinh s vn dng c nhng iu ã hc vào thc tin. — Th hin tính thích ng ca nhng gì giáo viên ang dy i vi th gii hin thc, nh em ti nhng vt tht, cho xem video v ng dng, i tham quan, nhng tình hung thc t, nhng thông tin ã phát trên ài, tivi — Tn dng kh nng sáng to và t biu t ca hc sinh. — m bo cho hc sinh c ch ng. — Thng xuyên thay i hot ng ca hc sinh. — Tn dng nhng iu ngc nhiên và các hot ng mi l. — S dng thi ua và thách thc gia các t. — Làm cho vic hc thích ng trc tip vi cuc sng ca hc sinh. — To mi quan tâm ca con ngi i vi ch . Nội dung 2 XÂY DỰNG BẦU KHÔNG KHÍ HỌC TẬP CHO HỌC SINH THPT Môi trng hc tp thun li ca hc sinh cha ng mt bu không khí hc tp tích cc. Bu không khí hc tp th hin mi quan h tác ng qua li gia các thành viên ca lp hc nh giáo viên — hc sinh, hc sinh — hc sinh. H qu ca nhng mi quan h này th hin tp trung s hài lòng hay không hài lòng, s gn bó hay không gn bó vi các nhim v hc tp ca hc sinh. Xây dng bu không khí hc tp cho hc sinh là mt trong nhng nhim v m bo cho hot ng dy hc din ra mt cách tt p mà ngi giáo viên gi vai trò ch o, khi ngi giáo viên t chc tt các mi quan h trong lp hc (c bn là quan h giáo viên — hc sinh). Vic xây dng bu không khí hc tp ca ngi giáo viên phi c m bo trên c s quan h thy — trò tt và giáo viên qun lí tt lp hc ca mình. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 109
14. Hoạt động 3: Xây dựng mối quan hệ thầy – trò NHIỆM VỤ Bn hãy nghiên cu thông tin ca hot ng và in vào bng sau: Mc Ni dung Thng Thnh Không xuyên thong bao gi Chú ý n tng hc sinh Lng nghe hc sinh Khuyn khích hc sinh t câu hi Chp nhn suy ngh ca hc sinh Quan tâm ti công vic ca hc sinh Dành thi gian vi hc sinh Ci khi hc sinh k chuyn vui Th hin thái ánh giá cao i vi hc sinh Cho im vi nhng câu tr li xut sc ca hc sinh Vit li phê i vi bài kim tra vit ca hc sinh Dành n ci, giao tip bng mt vi hc sinh Dùng công vic và kt qu ca hc sinh làm gng Giu ct ý kin óng góp ca hc sinh Hay cáu gin i vi hc sinh 110 | MODULE THPT 6
15. Mc Ni dung Thng Thnh Không xuyên thong bao gi Coi thng hc sinh Kiêu ngo Ct ngang ý kin óng góp ca hc sinh i x bình ng vi tt c hc sinh Quan tâm c bit n nhng hc sinh “c bit” — hc sinh hc kém, hc sinh có iu kin khó khn, hc sinh khuyt tt — Tr li các câu hi sau: + n tng ban u ca bn v hc sinh lp ang dy? + Bn có bit nhng n tng ban u ca hc sinh lp bn ang dy v chính bn thân bn là gì? + Lit kê nhng iu mà bn có hc sinh quý trng mình và nhng gì mình có hc sinh không yêu quý mình. THÔNG TIN PHẢN HỒI Quan h thy — trò là nn tng v tâm lí ca môi trng hc tp ca hc sinh. Quan h thy trò tt p da trên s tôn trng ln nhau. Hc sinh tôn trng giáo viên bi k nng ging dy, phm cht cá nhân, kin thc và trình chuyên môn ca h. Giáo viên tôn trng hc sinh nh tng cá nhân con ngi và nhng n lc hc tp ca hc sinh. iu quan trng là phi thy s tôn trng tng cá nhân hc sinh không ging nh mt kiu lòng tôn trng chung chung i vi c lp và s tôn trng này phi c biu l và c cm nhn, nu không hc sinh khó nhn ra nó. 1. Quan hệ và uy quyền chính thức Mi quan h gia giáo viên và hc sinh cn có thi gian hình thành và thng tri qua hai giai on. Trong giai on th nht, bn t c mt v trí quyn lc ch n thun vì bn là giáo viên. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 111
16. Khi bt u dy mt lp hc mi, giáo viên phi òi hi hc sinh tha nhn “uy quyn chính thc ca mình”. Giáo viên phi truyn t thông ip rng uy quyn ca h là hp pháp và uy quyn ó là ti a hoá vic hc tp. H phi t ra t tin v kh nng thc thi uy quyn này. Ngi giáo viên không th trông ch hc sinh s thích mình ngay t gi hc u tiên. Bn cha có gì chung xây dng mi quan h cá nhân, vì vy — dù mun hay không — bn s bt u vi lp hc bng vic nói v mt quan h chính thc. Là giáo viên, bn có mt s nhim v nht nh, i cùng vi nhim v còn có quyn hn: hãy nm chúng bng c hai tay. Bn có quyn c tuân th trong nhng vn liên quan n công vic và hành vi. Bn có quyn yêu cu im lng khi bn nói. Mt s giáo viên cm thy không thoi mái khi ng v trí quyn lc này, có l h cha quen vi nó, và khi ln u tiên mt hc sinh tuân th mnh lnh ca h, h ã khó du ni s ngc nhiên. Vì sao bn li phi cm thy rt rè hay có li v vic s dng quyn uy chính thc ca ngi giáo viên, nu nh bn s dng nó vì li ích ca hc sinh? Bn n lp dy, và bn không th dy c nu không ra lnh. Hãy s dng uy quyn ca bn. Bn phát trin và s dng uy quyn chính thc nh th nào? iu này ph thuc vào tình hung ging dy ca bn. Nu hc sinh ca bn không hp tác, rt có th bn ri vào tình th khó khn sau ây: hc sinh ca bn ch chp nhn uy quyn ca bn nu bn s dng nó mt cách t tin. Tuy nhiên, bn s ch cm thy t tin khi hc sinh chp nhn uy quyn ca bn. Vì vy, hãy si bc trong lp hc nh th bn hoàn toàn tin vào kh nng kim soát lp hc ca bn. Hãy t v t tin, th thái và làm ch tình hình, nht là khi bn không nh vy. iu này cc kì quan trng trong vài gi ging u tiên ca bn hoc khi phi ng u vi mt s khó khn. Uy quyn chính thc c duy trì bi các phng pháp phi ngôn. Hãy ng thng, ngc n, nhìn v phía hc sinh, ra các mnh lnh bng ging nói t tin, và trông ch s c tuân th. Nu bn yêu cu mt hc sinh làm mt vic gì ó, ng ng ln vn quanh qun vi nét mt lo lng, bn khon không bit chuyn gì s xy ra. Hãy ra mnh lnh vi thái t tin. Nu hc sinh ó cha thc hin yêu cu ca bn trong mt 112 | MODULE THPT 6
17. thi gian phi chng, hãy t tin và dt khoát; bn có th t ra ngc nhiên khó hiu i vi chuyn phi lí ó song không bao gi c t ra là bn ang bi ri. Uy quyn c truyn t ch yu thông qua ngôn ng c ch. Chng hn, hãy so sánh hai cách i x sau ây vi mt hc sinh không làm vic: — Không nhìn thng vào hc sinh, ng cách 5 mét và nói: “Tôi mun em ngng nói chuyn và bt u làm vic i, Lan”. — Bc i mt cách t tin nhng không vi vã v phía cô hc sinh ó, chng c hai tay lên bàn cô bé cúi xung, i din vi cô bé ó, nhìn vào mt cô bé ba giây và ri hi mt cách t tin: “Vì sao em cha bt u làm bài?”, trong khi vn tip tc nhìn vào mt cô bé. Hai phng pháp này to ra hiu qu khác nhau n git mình i vi hc sinh. Hãy làm th kim nghim, nu bn không tin iu ó. Tt nhiên, bn không cn tht thái quá khi ra bt c mnh lnh nào, nhng hãy nh rng hiu qu ca ch th i vi hc sinh s tng lên, không bi s quát tháo hay s gin d, mà bi: — Khong cách gn hc sinh: Bn càng gn hc sinh bao nhiêu, tác ng ca bn càng ln by nhiêu, nht là nu bn chim c “không gian cá nhân” ca hc sinh và có mt t th uy nghiêm. — Giao tip bng mt: Có ngha là gi tip xúc bng mt trong khi bn nói, và tng hiu qu, c trc và sau khi nói. — t câu hi: Thông thng, vic “x lí” hc sinh bng cách t câu hi s có công hiu hn vic “lên lp mt bài”. Tuy nhiên, ôi lúc iu này t kt qu tt nht khi ch có mt mình bn vi hc sinh ó. Chng hn: “Vì sao em cha bt u làm bài?”. 2. Mối quan hệ và quyền uy cá nhân Giai on hai trong vic phát trin mi quan h thy trò là s chuyn dn t uy quyn chính thc ti uy quyn cá nhân ca giáo viên. Mt giáo viên s dng uy quyn chính thc mt cách công bng và hiu qu, th hin mt s k nng trong ging dy và cho thy rng h trân trng hc sinh và n lc hc tp ca các em, s dành c s tôn trng ca hc sinh. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 113
18. Nu mi chuyn suôn s, theo thi gian, mi quan h ó s chuyn bin thành mi quan h da trên các tính cách cá nhân. Ngun gc sc mnh ca giáo viên s là s mong mun ca hc sinh c làm hài lòng giáo viên, và to c hình nh riêng ca mình thông qua s chp thun ca giáo viên. iu này c gi là “uy quyn cá nhân”. Uy quyn cá nhân tin trin th nào? Phi mt hng tháng ch không phi hng tun; rõ ràng giáo viên s giành c s tôn trng ca hc sinh bng vic chng t mình là giáo viên có hiu qu. Nhng vn sau s rt hu ích cho giáo viên: — Th hin mi quan tâm thc s n công vic ca mi hc sinh và chú ý s dng li khen — c bit công nhn nhng óng góp hay n lc hc tp ca cá nhân hc sinh — bt k thành tích trc ó hay kh nng bm sinh ca em ó th nào. — Có mt b quy tc rõ ràng và vn dng các quy tc này mt cách công bng, nht quán, không mang theo ác cm t gi hc này sang gi hc khác. — S dng tên gi thân mt ca hc sinh. — Tôn trng hc sinh qua phép lch s thông thng bng cách nói “xin mi” hoc “cm n”. — Không bao gi dùng nhng li nói mit th hay nho báng. — Có nghip v trong công tác ging dy và t chc, chng hn có các gi lên lp c chun b k và t chc tt, m bo thi gian, n mc gn gàng — Kiên nhn. — La chn phng pháp dy hc sao cho hc sinh có th óng góp cá nhân vào bài ging, và có phn ng tích cc vi nhng óng góp này khi bn có th. — Th hin s quan tâm n thái , tình cm và nhu cu ca hc sinh: “Em thy th vin mi th nào?” “Em có lo ngi v kì thi th không, Phong?” “Em ã hiu rõ v vn ó cha, hay em còn mun tôi ging li ln na?” Và sau ó ít lâu: 114 | MODULE THPT 6
19. — Th hin s quan tâm n hc sinh vi t cách các cá nhân con ngi, chng hn nh ci, tip xúc bng ánh mt và nói chuyn riêng vi cá nhân các em; tha nhn tính cá th ca tng hc sinh, chng hn nhng c im cá tính, mi quan tâm, mt áo qun ca các em. — Xây dng mt phong cách th thái và t tin mà không quá kiu cách, s dng óc hài hc nhng ni thích hp (bao gm c vic phi sn sàng ôi khi có nhng trn ci v bn thân mình); s hài hc thoi mái chng t thái t tin. Phn ln nhng iu k trên ch n thun chng t rng bn coi trng các hc sinh ca mình nh nhng con ngi, ngc li vi vic c gng tr thành “mt ngi trong s hc sinh”; hoc ch trng các em khi các em có thành tích hoc có tinh thn hp tác. Nu bn thành công trong vic xây dng mi quan h thun hoà, công vic ca bn s tr nên d dàng hn nhiu, và cng thú v hn nhiu. Phn thng ch yu ca ngh dy hc chính là mi quan h ca ngi thy vi các trò ca mình. Nu bn không thit lp c mi quan h tt vi hc sinh thì “mt rào cn tâm lí’ s c to ra và ngn cn hc sinh tham gia tho lun, t câu hi hoc yêu cu giúp . Rào cn này cng tác ng tiêu cc n ng c hc tp ca hc sinh và vic qun lí lp hc. Gi hc sinh bng tên thân mt, nhng n ci và s i x bình ng là nhng bin pháp hu hiu nht m bo rào cn này không phát trin. Không nên quá gng gng i vi mi quan h vi hc sinh. Hãy kiên nhn. Bn s b ghét nu bn c gng tuyt vng c thích. Và cng ng kì vng quá nhiu; hc sinh không mun bn tr thành mt ngi bn tt nht hoc mt ngi bn tâm tình âu. Các em ã có nhng ngi bn này ri. Tt c nhng gì mà các em mun là bn phi là ngi dy gii và qun lí lp hc tt, là ngi các em có th tip cn và là ngi quan tâm thc s n vic hc hành ca các em. Hoạt động 4: Quản lí lớp học NHIỆM VỤ Bn hãy nghiên cu thông tin ca hot ng và x lí các tình hung sau: XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 115
20. — Tình hung 1: Trong gi hc, giáo viên ang say sa ging bài mi thì có mt hc sinh mt trt t. — Tình hung 2: Bn là cô giáo tr mi v trng, c phân công dy lp 12. Khi ang ging bài, bn phát hin mt hc sinh nam nhìn bn chm chm. — Tình hung 3 : Trong gi hc, có mt hc sinh nam rt nghch ngm ã “pha” th trêu bn gái trong lp khin c lp xôn xao, mt trt t. — Tình hung 4 : Ti lp hc, giáo viên ang ging bài. C mi khi giáo viên vit bng thì c lp bm nhau ci. Khi giáo viên quay xung thì các em im bt, nhng em nào cng c nhn ci. — Tình hung 5 : Thy giáo ang ging bài thì phát hin hai hc sinh n cui lp n quà. THÔNG TIN PHẢN HỒI 1. Các quy tắc và chế độ quản lí Mi giáo viên u có các quy tc và ch ngay c nu chúng không c trình bày mt cách rõ ràng. Hãy cân nhc k lng, trình bày rõ ràng và thc hin nht quán nhng quy tc và ch y. Bn mun hc sinh tr bài vào các ngày th Hai hay th Nm? Bn có mun hc sinh gi tay xin tr li câu hi không? Trong gi thc hành, hc sinh có c phép nói chuyn vi ngi ngi cnh, ngi ng sau hay ngi phía bên kia lp không? Các quy tc và ch ca bn cn có thi gian c thit lp và phi da trên c s giáo dc, an toàn và o c ch không phi c s c tính cá nhân. Thc ra nhng gì hc sinh c phép thc hin trong gi ging ca bn s c quy nh bi nhng gì bn làm ch không phi bng nhng gì bn nói. Nu bn nói rng không ai c nói trong khi bn ang nói, nhng bn không thc thi iu này, thì quy tc này s tr nên vô hiu; và nu bn can thip vào mt hc sinh ang nói chuyn riêng thì thái không nht quán này ca bn s dn ti phn ng bt bình: “Vì sao li phê bình em, em âu phi là ngi duy nht”. Nu bn kiên quyt t chi nhng ý kin ca nhng hc sinh ngi mt ch nói ng lên và ch chp 116 | MODULE THPT 6