Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 15 - Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện kế hoạch dạy học

Nội dung tài liệu: Bồi dưỡng TX 2017 - Module THPT 15 - Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện kế hoạch dạy học

1. NGUYỄN SỸ ĐỨC – NGUYỄN TRỌNG SỬU MODULE THPt 15 C¸C YÕU Tè ¶NH H¦ëNG TíI THùC HIÖN KÕ HO¹CH D¹Y HäC CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 97
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN Vic phân tích c các yu t liên quan n thc hin k hoch dy hc có bin pháp kim soát hiu qu các yu t này là mt trong nhng nng lc cn thit ngi GV trung hc ph thông. K hoch dy hc là bn chin lc c ngi GV xây dng nhm m bo thc hin mc tiêu dy hc và các hot ng giáo dc. Nó có mi quan h mt thit tng tác vi các thành t ca quá trình dy hc môn hc. Tài liu này s xác nh các yu t nh hng ti thc hin k hoch dy hc liên quan n i tng và môi trng dy hc, phân tích nhng tác ng ca chng trình, tài liu, phng tin dy hc. ng thi làm rõ nhng tình hung s phm trong thc hin k hoch dy hc. Tài liu c vit theo kiu module t hc có hng dn, vi thi lng 15 tit (trong ó 10 tit t hc và 5 tit hc tp trung trên lp). hc tt ni dung module này, GV cn phi có hiu bit c bn v giáo dc hc và lí lun dy hc hin i. B. MỤC TIÊU — Nâng cao hiu bit v các thành t ca quá trình dy hc. Vai trò ca vic thc hin k hoch dy hc. — Xác nh nhng nh hng ca i tng và môi trng dy hc ti thc hin k hoch dy hc. — Làm rõ các yu t liên quan n chng trình, tài liu, phng tin dy hc có nh hng ti thc hin k hoch dy hc. — Phân tích nhng tình hung s phm trong thc hin k hoch dy hc trng trung hc ph thông. 98 | MODULE THPT 15
3. C. NỘI DUNG NỘI DUNG 1 KẾ HOẠCH DẠY HỌC Hoạt động 1: Lập kế hoạch dạy học. Bn ã nghiên cu tài liu v k hoch dy hc và ã tng lp k hoch dy hc, hãy nh li và vit ra bng cách tr li các câu hi sau: Câu 1: K hoch dy hc là gì? Câu 2: Cách lp k hoch dy hc? Câu 3: Cu trúc ca k hoch bài hc? CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 99
4. Sau ó bn c nhng thông tin di ây và hoàn thin ni dung tr li các câu hi ca mình. THÔNG TIN CƠ BẢN a. K hoch dy hc Mt trong nhng c im dy hc trong trng hc là c tin hành có mc ích, có k hoch, di s ch o ca GV. Mun dy hc t hiu qu cao thì nht thit phi có s chun b ca ngi thy. Mt trong nhng khâu chun b quan trng là lp k hoch cho chui bài mình s dy, cho tng bài dy, trong ó d kin c mt cách khá chc chn tit hc s bt u ra sao, din bin và kt qu th nào. Công tác chun b cho vic dy hc gi là lp k hoch dy hc. Nh vy, k hoch dy hc là bn chng trình công tác do GV son tho ra bao gm toàn b công vic ca thy và trò trong sut nm hc, trong mt hc kì, i vi tng chng hoc mt tit hc trên lp. Ta có th chia k hoch dy hc ca GV thành hai loi: K hoch nm hc và k hoch bài hc (còn gi là giáo án hay bài son). b. Cách lp k hoch nm hc * K hoch dy hc trong nm hc, ca mt chng hay mt hc kì là nhng nét ln khái quát có ni dung rt quan trng, giúp cho GV xác nh phng hng phn u nâng cao cht lng dy hc. Trong k hoch nm hc ca GV b môn, sau phn mc tiêu ca môn hc trong toàn b nm hc là tng chng vi nhng d kin sau ây mi chng: — Xác nh mc tiêu. — D kin k hoch thi gian m bo hoàn thành chng trình mt cách y và có cht lng (ghi rõ ngày bt u và ngày kt thúc). — Lit kê tài liu, sách tham kho, phng tin dy hc có sn hay cn t to. 100 | MODULE THPT 15
5. — xut nhng vn cn trao i và t bi dng liên quan n ni dung và phng pháp dy hc. — Xác nh yêu cu và bin pháp iu tra, theo dõi HS nm vng c im, kh nng, trình và s tin b ca h qua tng thi kì. * K hoch nm hc không nên vit quá chi tit vn vt nhng phi d kin nhng công vic nh làm trong thi gian ging dy. Vic lp k hoch nm hc thng là khó i vi GV mi, có th lp k hoch tng chng công vic c c th hn. K hoch lp ra là phn u thc hin, vì th GV cn gi mt bn theo dõi công vic thc hin ca mình. Mun k hoch có cht lng GV cn chun b: — Nghiên cu k chng trình mình s dy, sách giáo khoa và tài liu có liên quan, trc ht nm c t tng ch o, tinh thn nht quán i vi môn hc, thy c các im i mi trong sách. ây là vn rt quan trng vì sách giáo khoa n nh kin thc thng nht cho c nc. Nu có iu kin nghiên cu c chng trình lp di và lp trên thì có th tranh th tn dng kin thc c HS không phi hc li hoc hn ch vn thuc lp trên. — Nghiên cu thit b dy hc, tài liu ca trng và ca bn thân mình. Công vic này rt quan trng i vi GV, c bit i vi GV các b môn có liên quan n thí nghim nh môn Vt lí bi vì thí nghim có tính quyt nh s thành công ca bài dy. Nm c tình hình trang thit b, GV mi có k hoch mua sm b sung, có k hoch tìm hiu, lp ráp, s dng hay chun b các mu dùng dy hc do GV t làm hay cho HS làm. — Nghiên cu tình hình HS trong lp mà bn thân GV c phân công dy, xem xét trình kin thc, tinh thn thái , hoàn cnh, k nng thc hành các nm trc. — Nghiên cu phân phi chng trình ch ng v thi gian trong sut quá trình dy. c. Cu trúc ca k hoch bài hc * K hoch bài hc (giáo án hay bài son) ca GV là k hoch dy mt bài nào ó, là bn d kin công vic ca thy và trò trong c tit hc theo CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 101
6. mc ích và yêu cu ã nh sn. Giáo án th hin rõ tinh thn trách nhim, trình kin thc và kh nng s phm ca ngi thy, quyt nh phn ln kt qu ca tit lên lp. Tt nhiên kt qu ca gi hc còn ph thuc vào k nng ging dy ca thy và s lnh hi, phát trin ca HS, nhng quá trình nghiên cu và chun b, tinh thn trách nhim ca thy trong vic son bài góp phn khá quyt nh vào hiu qu ca bài dy. Chính vì th, son bài không phi là mt bn tóm tt chi tit ni dung ca sách giáo khoa hay là mt bn tóm tt s lc có y các mc ni dung mc ích. Nó phi th hin mt cách sinh ng mi liên h hu c gia mc tiêu, ni dung, phng pháp và iu kin dy hc. xây dng mt bài son, ngi thy cn phi lnh hi mc tiêu và ni dung dy hc quy nh trong chng trình và c c th hóa trong sách giáo khoa, nghiên cu phng pháp dy hc da vào sách giáo khoa và sách GV, vn dng vào iu kin, hoàn cnh c th ca lp hc. Mt bài son tt là mt bài son nêu rõ c d kin mi công vic ca thy và trò trên lp, th hin rõ tinh thn trách nhim, nhit tình, sáng to ca thy trong vic ci tin phng pháp, ni dung sao cho HS nhit tình ch ng, tích cc tip thu kin thc. * Các kiu bài son: Có nhiu cách phân loi bài son. Cách phân loi di ây da vào mc tiêu chính ca bài son, bao gm: — Bài nghiên cu kin thc mi; — Bài luyn tp, cng c kin thc; — Bài thc hành thí nghim; — Bài ôn tp, h thng hóa kin thc; — Bài kim tra, ánh giá kin thc, k nng. Mi bài lên lp u phi thc hin nhiu mc tiêu dy hc, chúng h tr ln nhau làm cho quá trình dy hc t kt qu cao và toàn din. Trong mi kiu bài hc trên ây, u phi thc hin nhiu mc tiêu dy hc phc v mt mc tiêu chính ca bài. Các hot ng ca HS không phi là tri u cho các mc tiêu b phn mà phi tp trung h tr cho vic thc hin mc tiêu chính, ta gi là làm rõ trng tâm ca bài. 102 | MODULE THPT 15
7. * Các bc xây dng bài son: — Xác nh mc tiêu ca bài hc cn c vào chun kin thc k nng và yêu cu v thái trong chng trình. — Nghiên cu sách giáo khoa và các tài liu liên quan hiu chính xác, y nhng ni dung ca bài hc. Xác nh nhng kin thc, k nng, thái c bn cn hình thành và phát trin HS. Xác nh trình t lôgic ca bài hc. — Xác nh kh nng áp ng các nhim v nhn thc ca HS: Xác nh nhng kin thc, k nng mà HS ã có và cn có. D kin nhng khó khn, nhng tình hung có th ny sinh và các phng án gii quyt. — La chn phng pháp dy hc, phng tin, thit b dy hc, hình thc t chc dy hc và cách thc ánh giá thích hp nhm giúp HS hc tp tích cc, ch ng sáng to phát trin nng lc t hc. — Xây dng k hoch bài hc: Xác nh mc tiêu, thit k ni dung, nhim v, cách thc hot ng, thi gian và yêu cu cn t c cho tng hot ng dy ca GV và hot ng hc ca HS. * Cu trúc ca mt k hoch bài hc: Cu trúc ca k hoch bài hc gm mt chui nhng hot ng ca GV và HS, c sp xp theo mt trình t hp lí m bo cho HS hot ng có hiu qu nhm chim lnh kin thc, phát trin nng lc và hình thành thái , o c. Mi bài hc có mt mc ích chung, c phân chia thành nhng mc tiêu b phn. Mi mc tiêu b phn ng vi mt ni dung c th, phi s dng nhng phng tin dy hc nht nh, áp dng nhng phng pháp dy hc phù hp vi tng i tng HS. Trong khi thc hin, mi hành ng phi luôn luôn m bo s thng nht gia mc tiêu b phn, ni dung và phng pháp, ng thi m bo thc hin c mc ích, ni dung và phng pháp chung mi bài, c xem nh mt th thng nht. — Vi mi mc tiêu, mi ni dung dy hc, ng vi mi i tng trong nhng iu kin c s vt cht, phng tin dy hc xác nh, k hoch bài hc phi có cu trúc riêng thích hp thì mi có hiu qu. Tuy khó có th ra mt cu trúc chung, nhng vì HS hot ng trong mt tp CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 103
8. th lp xác nh, phi thc hin nhng mc tiêu chung trong mt thi gian xác nh nên vn có th nêu ra mt s hot ng in hình phi thc hin trong mi bài. Nhng hot ng ó là nhng yu t cu trúc ca bài hc. — K hoch bài hc (giáo án) thông thng có cu trúc nh sau: (1) Mc tiêu bài hc: Nêu rõ yêu cu HS cn t v kin thc, k nng, thái . Các mc tiêu c biu t bng ng t c th có th lng hóa c. Mc tiêu bài hc cn c c th hóa ngi thy có mt nh hng rõ ràng, chính xác khi dy hc bài này. Mt cách c th hóa tt nht là c gng hot ng hóa mc tiêu, tc là ch ra nhng hot ng tng thích vi ni dung và mc tiêu bài hc mà kh nng tin hành các hot ng ó ca HS biu th mc t mc tiêu này. Liên quan n mc tiêu ca tit hc, ta cn lu ý: Th nht, ây là nhng yêu cu mà HS cn t c sau khi ch không phi là trong khi hc tp mt bài. Ví d nh yêu cu HS phát biu c mt nh ngha, chng minh mt nh lí có ngha là h phi làm c nhng vic này sau khi hc xong tit hc ch không phi là òi hi h t làm c các vic trong quá trình lnh hi bài hc. Th hai , các mc tiêu là cn c ngi thy nh hng bài hc và “hình dung” c kt qu dy hc bài ó ch không phi là òi hi h tit nào cng phi kim tra kt lun chính xác HS có t c tng mc tiêu ra hay không. Trên thc t, ngi thy không th có thì gi làm nh vy. Sau khi ã lit kê các mc tiêu c th, bài son cn nêu rõ trng tâm. Trong khi i vi toàn b môn hc, i vi tng phn ln, tng chng, òi hi thc hin mc tiêu toàn din thì tng bài, không yêu cu mt s dàn tri tràn lan, trái li phi tp trung vào nhng trng tâm nht nh. + Mc tiêu kin thc: gm 6 mc : • Nhn bit: nhn bit, ghi nh, tái hin thông tin. • Thông hiu: gii thích c, chng minh c. • Vn dng: vn dng nhn bit thông tin gii quyt vn t ra. 104 | MODULE THPT 15
9. • Phân tích: chia thông tin ra thành các phn thông tin nh và thit lp mi liên h ph thuc ln nhau gia chúng. • Tng hp: thit k li thông tin t các ngun tài liu khác nhau và trên c s ó to lp nên mt hình mu mi. • ánh giá: tho lun v giá tr ca mt t tng, mt phng pháp, mt ni dung kin thc. ây là mt bc mi sáng to trong vic lnh hi kin thc c c trng bi vic i sâu vào bn cht ca i tng, hin tng. + Mc tiêu k nng, trung hc ph thông tp trung vào 3 mc : làm c, bit làm và làm thông tho (thành tho). + Mc tiêu thái : To s hình thành thói quen, tính cách, nhân cách nhm phát trin con ngi toàn din theo mc tiêu giáo dc. (2) Chun b ca GV và HS: (a) Chun b ca GV: GV chun b hoc t làm các thit b dy hc, hc liu nh tranh nh, mô hình, mu vt, dng c thí nghim, hóa cht, phn mm, thí nghim o, các slide ng dng công ngh thông tin chun b các phng tin và tài liu dy hc cn thit. Di ây là mt s nh hng t làm thit b dy hc cp trung hc ph thông: + Su tm mu vt: Thit b dy hc có c nh su tm các mu vt bao gm các dng sau: • Su tm các vt sy khô, ép khô dùng nhiu nm (bách tho, côn trùng, mt s loi hoa qu ). • Su tm vt ti sng trc tip gii thiu khi ging dy (con cá, con bm, hoa, lá, qu ). • Su tm mt s vt thc (tem th, phong bì, các loi hp giy, mt s loi công c nh kìm, búa, mt s dùng in nh: dây in, bóng in, công tc, cu chì ). • Su tm mt s dng c nh chai, l, ca, can nha các loi bao bì hình lp phng, hình ch nht khay nha, v hp nha có nhiu màu sc có th ct thành các hình khác nhau. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 105
10. • Su tm mt s vt phm vn hóa tiêu biu cho a phng: Sn phm thêu, an, mu hoa vn, th cm, nhc c dân tc, mô hình nhà rông, chùa tháp + Su tm tranh nh: Thit b dy hc có c nh su tm tranh nh trên báo chí, báo nh, bu nh, lch t Chú ý hình nh tuyn chn phi tiêu biu, in hình và phn ánh trung thc, úng n nhng tình tit c bn cn truyn th trong bài hc. Các hình nh chn lc cn có kích thc phù hp, m bo HS quan sát rõ ràng các yu t c bn: Hình nh chính phi v trí trung tâm, màu sc hài hoà có tác dng khc sâu tri thc và bi dng thm m cho HS. Vic s dng thiu chn lc, quá nhiu hình nh, tài liu thiu chính xác, sa vào các kin thc vn vt, phân tán s làm sai lc ni dung bài hc. Các hình nh c chn không nên óng thành tp ln, mi hình nh nên trình bày trên nhng trang riêng bit tránh ln ln vi nhng quyn sách t xem, t nghiên cu phòng b môn, phòng truyn thng. + T làm và su tm mô hình: Thit b dy hc có c nh t làm gm các loi sau: • Dùng giy, vi la, nilon, dây thép, dây ng to thành hoa lá. • Dùng t sét, thch cao nn các con vt, các loi qu, c • Dùng g mm, nha xp gt thành hình qu, c. • Dùng các loi giy thm nc bi trên khuôn mu hoc trên vt thc to thành mô hình các loi qu c, con vt, vt • Có th su tm các loi mô hình có sn nh: hoa bng lng nha, vi nilôn, sành s, mô hình máy bay, ô tô, tàu ha, máy in thoi + V tranh, làm tranh ng: ó là các bc tranh minh ho theo ni dung bài hc hoc phóng to nhng tranh trong SGK. Khi v tranh cn xem xét, cân nhc cách th hin t ng nét, hình khi, b cc n phi màu sao cho phù hp vi yêu cu s phm. Vic thu nh, phóng to có th s dng các phng pháp sau: 106 | MODULE THPT 15
11. • Phng pháp k ô hình vuông (to ): K ô vuông bn gc và k ô vuông trên giy thu, phóng (bn sao), các ô vuông bn sao có kích thc ln (nu phóng to) hoc kích thc bé (nu thu nh) hn bn gc theo t l thích hp. Da vào im xác nh trên bn gc ta v theo hình ng dng trên bn sao. • Thu, phóng tranh nh bng máy photocopy: t kích thc bn gc, cn tính toán t l thu, phóng phù hp vi yêu cu ca bài hc. T làm tranh ng: Thit b dy hc ng có u th thu hút cao s chú ý ca HS khi GV t chc các hot ng hc tp và ng thi iu khin cho nhân vt, s vt xut hin và hot ng úng lúc, úng ch. Trên c s nhng bc tranh ng ã có, GV có th nghiên cu, sáng to tranh ng theo ý tng cá nhân nâng cao hiu qu bài hc. + T làm thit b thí nghim: Thit b dy hc do GV t làm mi hoàn toàn, hoc mt phn thit b dy hc hin có vi các ni dung thí nghim, thc hành môn hc. ó là thit b dy hc các môn nh Vt lí, hóa hc, Sinh hc... Vic t làm thit b thí nghim t các vt liu r tin, sn có ca a phng là rt cn thit. Trong quá trình s dng thit b dy hc có th b hng hóc nên vic b sung, sa cha các thit b thí nghim này, làm mi mt phn hay mua thay th cn phi c làm thng xuyên, liên tc. Tu theo tng bài, GV có th suy ngh và a ra các phng án t làm thit b dy hc sao cho thích hp. Trong quá trình làm cn tránh các phng án khó làm, tn thi gian hoc tn kém. + ng dng công ngh thông tin trong t làm thit b dy hc: Thit b dy hc có s h tr ca công ngh thông tin. i vi vic t làm thit b dy hc có ng dng công ngh thông tin trng THPT, thc tin giáo dc các c s giáo dc nhng nm qua cho thy: • Vic truy cp Internet cho kh nng su tm ht sc phong phú, to ra sc mnh ht sc to ln mà các nh hng cp trên u khó t c. Nhng kinh nghim t làm thit b dy hc ã c tri nghim các a phng s giúp ích cho chúng ta tìm tòi và trin khai vic t làm thit b dy hc trng THPT. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 107
12. • Xây dng các phn mm môn hc: ây là mt xu hng phát trin mnh m hin nay nhng ni có iu kin trin khai (kinh t phát trin, trình nng lc ca GV, iu kin c s vt cht ). Thc tin giáo dc trng THPT thi gian qua ã chng minh có th xây dng các phn mm tt c các môn hc. ây cng là mt con ng có hiu qu cao trong vic nâng cao cht lng dy và hc trng THPT. Trên ây là nhng nh hng t làm thit b dy hc cp THPT. Tuy nhiên trong quá trình t làm cn chú ý: + Khi su tm tranh nh, mu vt, GV cn trit khai thác các mu vt gn gi vi a bàn HS sinh sng, ng thi có ý thc tìm kim thu gom các hin vt, tranh nh khác nhm m rng dn trình hiu bit ca HS. + Khi v tranh, nn, p mô hình phi phn ánh trung thành mu vt (ng nét, hình khi, b cc n màu sc). Tuyt i không dùng tranh nh, mô hình thiu chính xác. + m bo t l thit b dy hc phù hp trong dy hc, gia kênh ch và kênh hình cng nh thit b dy hc t chc các trò chi hc tp. — Có th khai thác thit b dy hc: bn , s , tranh nh, biu bng, các bng ghi ch cái, cây cnh, tiêu bn thc vt trng bày, tn dng không gian lp hc trang trí và to môi trng hc tp. Vic t làm thit b dy hc ca GV và HS góp phn làm cho thit b dy hc cp THPT thêm a dng, phong phú, phù hp vi c im ca a phng, phc v thit thc, kp thi nhng yêu cu dy hc. Nhng nm qua, vic t làm thit b dy hc ca GV và HS các trng THPT khá sôi ng, ã tr thành phong trào ca toàn ngành Giáo dc và ào to c nc. Trong khuôn kh ca sách tài liu ch a ra có tính cht minh chng, gi ý vic làm thit b dy hc mt s môn hc cp THPT. (b) Chun b ca HS GV hng dn HS chun b bài hc (c và tìm kim tài liu, làm bài tp, chun b tài liu và dùng hc tp cn thit). GV có th giao mt phn nhim v hc tp cho HS quan sát, làm thí nghim, nghiên cu trc nhà. (3) T chc các hot ng dy hc: Trình bày rõ cách thc trin khai các hot ng dy hc c th. Có th phân chia các hot ng theo trình t k hoch bài hc nh sau: 108 | MODULE THPT 15
13. + Hot ng nhm kim tra, h thng, ôn li bài c và chuyn tip sang bài mi. + Hot ng nhm hng dn, din gii, khám phá, phát hin tình hung, t và nêu vn . + Hot ng nhm HS t tìm kim, khám phá, phát hin, th nghim, quy np, suy din, tìm ra kt qu, gii quyt vn . + Hot ng nhm rút ra kt lun, tng hp, h thng kt qu, h thng hot ng và a ra kt lun gii quyt vn . + Hot ng nhm tip tc khc sâu kin thc, rèn luyn k nng vn dng vào gii bài tp và áp dng vào cuc sng. + hot ng tng kt h thng hoá bài hc và trao i nhim v hc tp nhà. Vi mi hot ng cn ch rõ: + Tên hot ng. + Mc tiêu, ni dung ca hot ng. + Cách tin hành hot ng. + Thi lng thc hin hot ng. + Kt lun ca GV v nhng kin thc k nng, thái HS cn có sau hot ng nhng tình hung thc tin có th vn dng kin thc, k nng, thái ã hc gii quyt, nhng sai sót thng gp, nhng hu qu có th xy ra nu không có cách gii quyt phù hp Mt s hình thc trình bày các hot ng trong k hoch bài hc: + Vit h thng các hot ng (H) theo th t tuyn tính t trên xung di. + Vit h thng các hot ng theo 2 ct: H ca GV và H ca HS. + Vit 3 ct: H ca GV; h ca HS; ni dung ghi bng. hoc tiêu ni dung chính. + Vit 4 ct h ca GV; H ca HS; ni dung ghi bng, hoc tiêu ND chính; thi gian thc hin. Cng có th trình bày hình thc di dng ly các hot ng hc tp làm trung tâm. Ví d cu trúc ca mt hot ng gm: + Tên hot ng, thi gian thc hin. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 109
14. Mc tiêu, ni dung ca hot ng. + Hot ng ca HS (các hot ng hc tp c th ca HS). + Hot ng ca GV (các hot ng c th tr giúp, hng dn, iu khin HS t c mc tiêu, ni dung ca hot ng hc tp). (4) Hng dn ôn tp, cng c: Xác nh nhng vic HS cn phi tip tc thc hin sau gi hc cng c, khc sâu, m rng bài c hoc chun b cho vic hc bài mi. GV cn hiu hot ng phn (4) c t chc nh là mt hot ng dy hc. ánh giá Câu 1: Vì sao vic lp k hoch dy hc li c cho là cn thit? Câu 2: Các yêu cu c bn i vi mt k hoch bài hc? Thông tin phn hi Câu 1: Vic lp k hoch dy hc là rt cn thit bi nhng lí do sau: — Chng trình sách giáo khoa hng nm có th thay i. Ví d: Vi sách giáo khoa mi thay i hin nay, lng kin thc a vào mt bài, mt chng, mt giáo trình ln hn rt nhiu so vi sách giáo khoa c. Thêm na áp ng chng trình SGK mi, vic sp xp th t các phn có thay i và s lng kin thc cng không nh trc. — Tình hình HS có th thay i. Ví d: HS gia các lp có khác nhau v trình , t l HS nam, n gia nm nay vi nm khác i tng HS cng có thay i. Chính vì vy phi có k hoch ging dy sát vi i tng. — Tình hình a phng, trng lp có th thay i. Môn hc gn bó mt thit vi i sng, khoa hc k thut. Trong tình hình i mi hin nay, s ln mnh ca khoa hc k thut, s thay i ca cuc sng có nh hng ln và to iu kin h tr vi vic ging dy ca GV. — Tình hình thit b ca nhà trng có th b thay i. ó là tài liu, sách giáo khoa, dng c, thit b Phi luôn i mi áp ng vi vic thay chng trình SGK mi. Trong k hoch ta phi thy c vn này có th d trù mua sm cho ng b hoc nghiên cu s dng, sa cha, thuyt minh cho hp lí vi yêu cu ca tng bài dy. 110 | MODULE THPT 15
15. — Trình ca GV có thay i. Qua nhiu nm ging dy vn kinh nghim c tích lu càng nhiu, thêm na GV còn hc hi c các bn ng nghip, các hi ngh, vì vy s có nhiu ci tin, có cách suy ngh mi v phn, bài mình s dy. — Qua k hoch dy hc có th ánh giá c bn thân ngi dy v các mt nh tinh thn trách nhim, trình chuyên môn Câu 2: Cu trúc và yêu cu i vi k hoch bài hc. K hoch bài hc cn bao quát nhng yu t c bn và xác lp c nhng liên h cn thit, hp lí gia mc tiêu hc tp, ni dung hc tp, các thit b dy hc và hc liu, các hot ng hc tp, tng kt và hng dn hc tp. Tt c to nên mt quy trình rõ ràng v lôgic và ni dung. Tên bài hc: (Tên ch , bài hc) * Mc tiêu bài hc Mc tiêu hc tp là kt qu hc tp d kin mà HS t c sau bài hc. Vic thit k mc tiêu c quy nh bi chun chng trình, chun kin thc k nng ca môn hc. Mc tiêu hc tp c thit k có th không hoàn toàn trùng khp vi mc tiêu do ngi hc t t ra. ó là mt thc t khách quan cn c tôn trng vì chính chênh này mi thc s là iu kin cho s phát trin và khác bit cá nhân. Mc tiêu hc tp ca bài hc c phát biu vi t cách nhng kt qu mà HS cn t c, bao quát 3 lnh vc hc tp: — Kin thc: + Bao gm các mc khác nhau: • Nhn bit s vt và hin tng; • Hiu s vt và hin tng ; • Vn dng s nhn bit và thông hiu vào các tình hung hc tp tng t trên c s trí nh, nh li và làm theo mu; • Vn dng mc cao hn tng ng vi k nng m rng — Thc hin các hành ng trí tu lôgic: phân tích, tng hp, so sánh, khái quát hoá, suy lun, phán oán, ánh giá. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 111
16. + Nhng thut ng và mnh thích hp phát biu mc tiêu v kin thc thng có dng hình thc là: • Nh và nh li c nh lí (công thc, nguyên tc, quy tc, quan im, yêu cu, mô hình, s kin, nhân vt, hoàn cnh...) • Gii thích c ni dung, mô t c hình thc hay cu trúc, phân tích c thành phn, so sánh c mc khác nhau hay ging nhau ca i tng và bng nhng công c nht nh (li nói, vn bn, h thng kí hiu, phng tin k thut ) • ánh giá c (tm quan trng, ý ngha, giá tr, mc , cng ca quá trình hay s kin, s vt nào ó). — K nng (Nng lc hot ng thc tin, thích ng c vi môi trng sng): + K nng b môn; + K nng xã hi và k nng sng; + K nng áp dng tri thc vào thc t và hành ng ng phó vi các tình hung thc t có s thay i; + K nng phát hin và gii quyt vn . Nhng thut ng và mnh thích hp phát biu mc tiêu v k nng thng có dng hình thc là: • Thc hin (hay tin hành, hoàn thành, làm ) hành ng hay hành vi nào ó, trình nht nh (úng mu, nhanh n âu, chính xác mc nào...). • Hoàn thành công vic nào ó vi nhng tiêu chí c th nh lp k hoch, t chc, phát hin, tra cu, x lí s liu hay tình hung, nêu và gii quyt vn , o lng, ánh giá, phê phán, nhn xét — Thái (Tình cm và kh nng biu cm): + Cm th và phán xét giá tr: tha nhn, chp nhn, phn i, phê phán. + Biu t thái và giá tr: rung cm, ng cm, xúc cm, bt bình, hài lòng v tâm t con ngi và các vn i sng tình cm. + ng x và vn hóa thm m. Nhng thut ng và mnh thích hp phát biu mc tiêu v thái thng có dng hình thc là: 112 | MODULE THPT 15
17. Th hin ý thc (hay thái , xúc cm, tình cm, nhu cu, lí trí ) trc s kin (hay i tng, quan h, tình hung nào ó) theo nh hng giá tr nht nh. * Ni dung hc tp — Ni dung hc tp là i tng ca hot ng hc tp (nhn thc, giao tip, qun lí, vn ng th cht, lao ng, ngh thut, quan h xã hi ). — Ni dung hc tp ca bài hc c mô t và thit k theo mt s quy tc: + Ch rõ thc cht ca quá trình, s vt hay s kin t nhng khía cnh: hình thc, cu trúc, logic, chc nng, thc th, c im, du hiu, hành vi, ng lc, xu th Ví d: tính cht ca tam giác vuông; quá trình sinh trng ca lúa; cu to và hot ng ca ng c 4 thì (th hin qua cách t tên chng, bài và các mc ca bài hc trong sách giáo khoa, giáo án). + T chc h thng khái nim: Ví d: Tính cht ca tam giác vuông nm trong mng t giác — hình ch nht — tam giác — tam giác vuông . Thông thng sách giáo khoa và sách GV cng trình bày và mô t khái nim theo logic nht nh (quy np hoc din dch) và iu ó to nên mng khái nim (h thng). + D kin c cu trúc và tính cht ca các hot ng mà HS phi thc hin. + Cn gi ra c cu trúc, c cu, tính cht và cng ca các hot ng, nhng không nht thit phi n nh các hot ng mt cách cng nhc + Cn chuyn các thành phn ni dung tru tng thành s mô t hành ng hoc k nng hành vi, hoc i tng cm tính. làm iu này phi có k nng s dng các mô hình, biu trng, ho, s * Thit b dy hc, hc liu — Các thit b dy hc và hc liu c la chn theo 3 tiêu chí c bn nh sau: + Có nhng yu t mi ngoài các thit b dy hc thông thng, hoch nh nhng thit b dy hc và hc liu c thù ca bài hc; + c xác nh v chc nng mt cách c th: h tr GV, h tr HS, h tr ng thi c giáo viên và hc sinh. Trong mi nhóm nh vy li phân bit nhng chc nng c th: • Thit b dy hc, hc liu h tr GV: cung cp t liu tham kho; hng dn ging dy; tr giúp lao ng th cht; h tr giao tip và tng tác gia gia GV và HS; to lp môi trng và iu kin s phm CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 113
18. • Nhng thit b dy hc h tr HS: h tr tìm kim và khai thác thông tin, s kin, minh ho; công c tin hành hot ng (nhn thc, giao tip, qun lí); h tr tng tác vi giáo viên và vi nhau; tr giúp lao ng th cht; hng dn hc tp... + Có hình thc vt cht c th: Tiêu chí này òi hi s xác nh rõ ràng v bn cht vt lí (vt liu gì, kích thc, cu to, s lng, khi lng, màu sc, hình dng và nhng c im k thut khác, v bn cht sinh hc và tâm lí (nhng c im có liên quan n th giác, thính giác, các cm giác nói chung, n sc kho, th hình và vn ng, n các quá trình trí tu, xúc cm và tính tích cc cá nhân), v bn cht xã hi (nhng c im thm m, vn hóa, o c, chính tr ). — Các thit b dy hc và hc liu thng c thit k theo mt s quy tc: + Tuân th nguyên tc thit k và s dng vn có ca phng tin nu ó là phng tin k thut và thit b công nghip, nhng có th khai thác thêm nhng chc nng c th ca phng tin nu iu ó không làm nó h hi. + H tr trit cho các mc ích hot ng ca GV trên nhiu mt: khai thác và phân tích ni dung hc tp, áp dng phng pháp, bin pháp và k thut dy hc, ánh giá, t chc, qun lí lp phù hp vi mc tiêu bài hc. + Ch yu có vai trò công c trong hot ng ca HS (có tính tng tác cao ch không ch minh ho và cha ng thông tin). + Tính a dng và tin s dng ca phng tin. Không nên lm dng mt chng loi hay kiu phng tin. + La chn u tiên nhng thit b dy hc ti thiu do B Giáo dc và ào to ban hành, thit b dy hc và hc liu ph bin, thông thng, n gin và d làm, ch ng (câu hi, trích on sách báo, tranh nh, trích on bng hay a ghi âm, bng hay a hình, các mô hình t xây dng, các ho t thit k, các tài liu t su tp, các vt sn có xung quanh, câu hi và phiu hc tp...). * Các hot ng hc tp: Trng tâm và im xut phát là t hot ng ca HS d kin cách thc hot ng ca GV (bao gm c vic la chn phng pháp dy hc và k 114 | MODULE THPT 15
19. thut dy hc ca GV) . Hot ng ca HS bao gm nhng kiu sau (phân bit theo chc nng giáo dc): — Các hot ng tìm tòi — phát hin: Trên c s thông tin t GV và các ngun hc liu khác, HS cn thc hin mt vài hot ng có chc nng tìm tòi — phát hin thu thp d liu, b sung d kin, kim tra gi thuyt, làm sáng t phán oán, nhn thc nhim v hoc vn , phân tích tình hung — Các hot ng bin i và phát trin: ó là nhng hot ng nhm x lí, bin i thông tin, d liu và s kin ã tìm ra, ã phát hin c. Qua x lí, hc sinh s có nhng thông tin mi ca chính mình. ó s là c s ny sinh quá trình t duy, cm nhn, tng tng, suy lun và khái quát hóa ngi hc. Các hot ng này phát trin nhng k nng áp dng (ghi nh, nh li); các k nng trí tu (t duy phê phán, sáng to, k nng gii quyt vn ). — Các hot ng ng dng — thc hin: Thng có hình thc thc hành hoc nhim v thc tin. HS phi làm ra sn phm c th, hoàn tt mt công vic c th, qua ó luyn tp và cng c nhng iu ã hc. ó có th là báo cáo, nghiên cu cá nhân hoc nhóm v mt ch , mt thc nghim thm dò hoc chng minh... — Các hot ng ánh giá và tip ni: Các hot ng ánh giá do HS thc hin giúp h nhn thc rõ kt qu hc tp vi nhng thành công cng nh thiu sót ca mình, t ó thc hin mt vài hot ng b sung có tác dng luyn tp, rèn k nng và cng c bài hc. * Tng kt và hng dn hc tp: — Tng kt: Là công vic mà hS phi thc hin di s hng dn ca GV. Nhng ý ch cht, nhng liên h ct yu, nhng s kin c bn, nhng nguyên tc và quan im nn tng, nhng khái nim hoc giá tr có tính công c cn c nhc n di nhng hình thc cô ng, rút gn, c bit là nhng s , mô hình, công thc hoc các tài liu trc quan. — Hng dn hc tp: Hình thc n gin: giao bài tp hoc nhim v hc tp nhà. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DẠY HỌC CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG | 115
20. Hình thc cao hn: hng dn c thêm, luyn tp b sung, khuyn khích tìm kim t liu và ch dn th mc b ích, nêu lên nhng gi thuyt hoc lun im có tính vn ng viên HS tip tc suy ngh, liên h vi bài hc sau, hoc h tr ghi nh, kích thích t duy phê phán, c lp, bi dng tình cm, nâng cao nhu cu nhn thc ca HS. * Ph lc Phn này ch yu giúp GV th hin các hc liu liên quan n bài hc nh: — Ni dung các tài liu liên quan n bài hc nh tài liu phát tay, ni dung phiu hc tp, các câu hi kim tra ánh giá — Ni dung nhng slide ng dng công ngh thông tin, phn mm h tr... Hoạt động 2: Thực hiện kế hoạch dạy học. Các khâu c bn thc hin k hoch dy hc? Bn hãy vit ra nhng suy ngh ca bn! Bn hãy c nhng thông tin di ây và hoàn thin suy ngh ca mình. THÔNG TIN CƠ BẢN * Dàn ý v mt phng pháp dy hc trong bài son chính là các khâu c bn ca quá trình thc hin k hoch bài hc. Thông thng, bài lên lp có các khâu sau: 116 | MODULE THPT 15