SKKN Một số biện pháp giúp trẻ lớp 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp giúp trẻ lớp 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái

1. 1 I. MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình và toàn xã hội. Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục có ý nghĩa hết sức quan trọng đến sự hình thành phát triển nhân cách ở mỗi trẻ. Thông qua các hoạt động học tập, vui chơi ở trường mà khả năng nhận thức của mỗi trẻ cũng được nâng lên, trong đó môn làm quen với chữ cái rất cần thiết đối với trẻ mầm non, vì nó là phương tiện góp phần trong việc giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẫm mỹ, đặc biệt giúp trẻ phát triển ngôn ngữ. Ngoài ra môn làm quen với chữ cái là tiền đề vững chắc giúp trẻ bước vào trường tiểu học với một tâm thế tự tin, vững chắc. Làm quen với chữ cái là môn học mở đầu cho bước ngoặc của quá trình giao tiếp, đồng thời nó là thước đo đánh giá kết quả học tập giảng dạy các môn học khác trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non. Đối với trẻ mầm non hoạt động vui chơi đóng vai trò chủ đạo, trẻ bằng chơi, chơi mà học, nhưng bước vào trường phổ thông trẻ cần phải có tính kỉ luật trong học tập để làm được điều đó trẻ phát nhận biết và phát âm đúng chuẩn 29 chữ cái cơ bản. Vì thế muốn chuẩn bị tốt cho trẻ vào lớp 1, chúng ta không thể giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái, nhận biết và phát âm chuẩn các âm của 29 chữ cái theo mẫu chữ in thường và viết thường, là bước khởi đầu cho trẻ có một nền tảng vững chắc trong quá trình học môn Tiếng Việt, mà ngôn ngữ là chiếc cầu nối giữa thế giới xung quanh với trẻ. Ngôn ngữ chính là phương tiện quan trọng để phát triển trí tuệ giúp cho việc tiếp thu kiến thức học tập tốt ở các bậc học sau này. Cũng như các môn học khác, chúng ta sử dụng những trò chơi và tổ chức những trò chơi đó sẽ nhằm giúp trẻ nhận biết và phát âm của 29 chữ cái. Do đó mà môn làm quen với chữ cái, cần tổ chức tiết học như thế nào cho sinh động, điều đó rất khó. Bởi vì tiết học này rất cần thiết không thể thiếu được đối với trẻ.Vì vậy cần tổ chức như thế nào để hoạt động học đạt kết quả cao là một điều vô cùng cần thiết. Đó là niềm trăn trở trong tôi mỗi ngày. Là một giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi , sau khi tiếp thu và thực hiện chuyên đề phát triển ngôn ngữ, đặc biệt môn làm quen với chữ cái, tôi nhận thấy nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi làm quen với chữ, hình thành và phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết là rất quan trọng. Đó là nền tảng để hiểu về thế giới chữ viết và tiếp nhận nhiều tri thức mới. Thông qua các hoạt động sinh hoạt, học tập, lao động, qua các buổi tham quan, dạo chơi .cần kích thích trẻ sử dụng tiếng Việt một cách thành thạo, mở rộng vốn từ về thế giới xung quanh, tập cho trẻ biết cách diễn đạt những gì muốn nói một cách rõ ràng, không nói ngọng, không nói lắp, Trường mầm non là môi trường đầu tiên của trẻ ở đây trẻ được giao lưu bạn bè, cô giáo mở rộng hiểu biết kiến thức giúp trẻ tốt để bước vào lớp một phổ thông. Chính vì những lý do trên mà tôi đã quyết định lựa chọn đề tài: "Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái", mong muốn góp một phần nhỏ bé tri thức của mình trong việc nâng cao hiệu quả cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi làm quen với chữ cái.
2. 2 2.Tính cấp thiết của vấn đề Như chúng ta đã biết trẻ mẫu giáo 5 tuổi khi bước vào trường tiểu học là một bước ngoặc lớn và khó khăn đối với trẻ. Bởi vì ở mẫu giáo trẻ đang quen với vui chơi là hoạt động chủ đạo, nhưng khi trẻ vào tiểu học học tập lại là vai trò chủ đạo nên việc cho trẻ làm quen với chữ cái ở trẻ mẫu giáo không phải là đưa chương trình tiếng việt lớp 1 vào dạy mà ở đây trẻ mẫu giáo 5 tuổi được sử dụng các yếu tố vui chơi và các nhiệm vụ học tập sáng tạo thông qua các hoạt động học tập. Bản thân tôi là một giáo viên được nhà trường phân công giảng dạy trẻ ở độ tuổi 5-6 tuổi. Qua những năm trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy rằng trẻ làm quen với chữ cái không phải là việc dễ làm, nó đòi hỏi người giáo viên phải kiên trì, chịu khó biết vận dụng những biện pháp linh hoạt, sáng tạo trong quá trình lên lớp để trẻ lĩnh hội đầy đủ kiến thức của bộ môn, để từ đó trẻ có sự tập trung chú ý và thực sự có hứng thú, có tính kỷ luật trong học tập. Quá trình trưởng thành của đứa trẻ bên cạnh thể chất và phần quan trọng không thể thiếu chính là ngôn ngữ. Ngôn ngữ là công cụ để trẻ học tập và vui chơi những hoạt động chủ yếu của trường mầm non. Ngôn ngữ được trong tất cả các loại hình giáo dục, ở mọi lúc, mọi nơi, như vậy ngôn ngữ cần cho tất cả các hoạt động và ngược lại mọi hoạt động tạo cơ hội cho ngôn ngữ trẻ phát triển. Vậy môn làm quen với chữ cái là một phần của việc phát triển ngôn ngữ trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5-6 tuổi, do đó làm quen với chữ cái nó có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Trước hết làm quen với chữ cái là rèn luyện khả năng nghe, khả năng phát âm, khả năng hiểu ngôn ngữ tiếng việt. Thông qua việc làm quen với chữ cái cung cấp thêm vốn từ về thế giới xung quanh. Cho trẻ làm quen với chữ cái còn giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là đọc và viết sau này ở trường phổ thông, thông qua việc tìm kiếm các chữ cái khác nhau ở các vị trí khác nhau của từ giúp trẻ phát triển óc quan sát, ghi nhớ có chủ định. Chúng ta cũng biết trẻ mẫu giáo khi bước vào trường phổ thông là một bước ngoặc lớn và việc quan trọng nhất là ai sẽ giúp trẻ vượt qua những khó khăn đó. Không ai khác chính là cô giáo, phụ huynh và bản thân trẻ. Bắt nguồn từ những tầm quan trọng trên, là một giáo viên mầm non tôi luôn tìm tòi đưa ra những phương pháp giảng dạy sao cho lượng kiến thức trẻ tiếp thu được đạt kết quả cao, trẻ hứng thú, sôi nổi, tham gia vào hoạt động một cách tích cực đồng thời tích hợp được nhiều nội dung vào giảng dạy để giờ học không nhàm chán cho trẻ, tạo sự lôi cuốn đối với trẻ, cho trẻ lĩnh hội một cách nhẹ nhàng thoải mái hơn tránh được sự gò bó và phù hợp với điều kiện thực tiển của trường, của lớp mình đang công tác. II. NỘI DUNG 1. Thực trạng của vấn đề Năm học 2021 - 2022 được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi với số lượng là 40 cháu, lớp có 2 giáo viên. Bước đầu thực hiện đề tài “Một
3. 3 số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái” bản thân tôi gặp những thuận lợi và khó khăn sau: 1.1. Thuận lợi - Được sự quan tâm, giúp đỡ của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Cam Lộ và Ban giám hiệu trường Mầm non Tuổi Hoa. Ban giám hiệu nhà trường luôn đi sâu đi sát, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên có đủ điều kiện, phương tiện để chăm sóc và giáo dục trẻ. Tạo điều kiện để giáo viên được tham gia bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, tham dự các lớp tập huấn do phòng giáo dục tổ chức. - Trường có diện tích vừa phải, luôn coi trọng đến việc tạo môi trường chữ viết phong phú, hấp dẫn để lôi cuốn trẻ, lớp học được trang bị bộ bàn ghế ngồi học đúng quy cách của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề ra, được trang bị bộ máy vi tính, ti vi, đầu đĩa thuận lợi cho việc dạy và học để trẻ được tiếp cận với vệc học chữ cái thông qua các trò chơi trên máy. - Giáo viên có trình độ chuyên môn đạt trên chuẩn, năng lực chuyên môn vững vàng, yêu nghề và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, có ý thức phấn đấu vươn lên trong công việc. - Các chị em trong trường luôn khuyến khích nhau học tập, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, nhà trường tổ chức thăm lớp, dự giờ của các giáo viên trong trường để góp ý, đúc rút kinh nghiệm. - Đa số trẻ đều học qua lớp mẫu giáo bé, nhỡ nên trẻ lớp tôi tương đối ngoan, có nề nếp trong các hoạt động. - Học sinh tại lớp đi học đều, chuyên cần, hào hứng vui vẻ đến lớp tạo điều kiện thuận lợi tiếp thu bài học. - Phụ huynh luôn quan tâm, ủng hộ nhiệt tình mọi hoạt động của lớp. - Phụ huynh dễ gần, niềm nở với giáo viên, luôn tạo điều kiện phối kết hợp với cô trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ. 1.2. Khó khăn - Chưa có nhiều tài liệu sách báo, đồ dùng đồ chơi chưa phong phú về việc cho trẻ làm quen chữ cái để giáo viên nghiên cứu, tham khảo. - Một số phụ huynh chủ yếu làm nghề nông nên ít có thời gian quan tâm đến con cái - Một số phụ huynh lại nôn nóng trong việc cho con em mình học đọc, học viết nên đã dạy trước dẫn đến việc tiếp thu bài của tiết học không đồng đều, trẻ tỏ ra kiêu căng vì mình đã biết rồi nên không còn chú ý đến tiết học. Những thực trạng trên gây khó khăn trong việc truyền thụ kiến thức của cô và khả năng tiếp thu của trẻ đó là sự bất cập giữa gia đình và nhà trường. - Đôi lúc giáo viên còn lúng túng, chưa phát huy hết khả năng sáng tạo trong việc tổ chức hoạt động như: nội dung tích hợp còn cứng nhắc, chưa chú
4. 4 trọng đến kỹ năng cầm bút, tư thế ngồi của trẻ. Vì vậy, trẻ chưa hoàn toàn chủ động và hứng thú lĩnh hội tri thức khi tham gia hoạt động. - Một số trẻ còn nhút nhát, rụt rè chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động ở trường, lớp. Trẻ còn nói ngọng và nói lắp 1.3. Khảo sát đánh giá thực trạng Qua điều tra thực tế về việc học môn làm quen với chữ cái của trẻ trong lớp tôi nhận thấy kết quả khảo sát trước khi thực hiện đề tài như sau: * Về phía trẻ Đạt Chưa đạt Tỷ lệ Tỷ lệ Nội dung khảo sát Số trẻ Số trẻ % % 1. Trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái 10 25 30 75 2. Trẻ cầm vở, để vở, ngồi tô đúng tư thế 15 37,5 25 62,5 3. Trẻ biết cách tô và tô trùng khít lên các 10 25 30 75 nét chấm mờ 4. Trẻ sao chép lại được chữ cái đã học 10 25 30 75 5. Trẻ hứng thú, tích cực tham gia hoạt 13 32,5 27 67,5 động làm quen chữ cái *Về phía phụ huynh - Một số phụ huynh chưa nhận thức được hết yêu cầu và tầm quan trọng về môn học - Phụ huynh còn xem nhẹ việc học ở độ tuổi này, cho con nghỉ học tùy tiện, đi muộn về sớm, chưa chịu khó dạy thêm cho con ở nhà. 2. Giải pháp thực hiện 2.1. Mô tả, phân tích các giải pháp áp dụng sáng kiến a. Mô tả quá trình thực hiện Để có kết quả tốt trong quá trình giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái bản thân tôi đã áp dụng một số biện pháp sau: *Biện pháp 1: Tạo môi trường làm quen chữ viết + Môi trường chữ viết trong lớp Với trẻ mẫu giáo thì những gì mới lạ đẹp mắt hấp dẫn là gây được sự chú ý của trẻ. Vì thế việc tạo môi trường làm quen chữ cái trong lớp học rất cần thiết để gây sự chú ý cho trẻ. Để trẻ được làm quen với chữ cái ở mọi góc trong và ngoài lớp, tôi luôn cố gắng tạo môi trường thật đẹp để cuốn hút trẻ. Ở lớp tôi trang trí các góc chơi bằng chính các sản phẩm của cô và trẻ, đối với các góc tôi luôn dành các mảng tường mở với bài tập sáng tạo để cho trẻ được tự do làm các bài tập theo khả năng, sở thích của mình, tự tin phát âm, nặn, tô vẽ các chữ trẻ đã học, được ghi tên mình, vẽ các câu truyện theo trí tưởng tượng sáng tạo.
5. 5 (Trẻ trang trí góc chữ cái bằng sản phẩm của trẻ) Hình ảnh phải thường xuyên thay đổi để phù hợp với chủ đề. Không những ở góc “Bé cùng làm quen chữ cái” mà xung quanh lớp tôi đều viết tiếng và từ tương ứng, như hộp đựng hoa lá, rổ đựng hình, viết tên các đồ dùng vào nhãn và dán vào. Đặc biệt kiểu chữ phải chuẩn, hầu hết các chữ này tôi đều ở dạng chữ in thường, với màu sắc sáng đẹp phù hợp với mảng hoạt động và hình ảnh minh họa góc. Còn mảng của trẻ hoạt động ở phía dưới tôi thường gài nhựa trong, các chữ rời với mẫu chữ khác nhau như chữ in thường, viết thường, chữ in hoa để trẻ cùng bắt chước cô ghép tên Ví dụ: Phía trên khoảng tường rộng tôi dán chữ “Bé cùng làm quen chữ cái” và tôi cho trẻ vẽ, nặn, cắt dán hình ảnh phù hợp với chủ đề để dán lên mảng tường hoặc có thể cho trẻ tìm từ còn thiếu dưới mỗi bức tranh gắn vào đúng với từ của cô viết dưới bức tranh + Môi trường chữ viết ngoài lớp học: - Thực tế cho thấy trẻ đến trường ngoài hoạt động có chủ định, hoạt động ăn, hoạt động ngủ, còn các thời gian khác để trẻ hoạt động với môi trường bên ngoài như: góc thiên nhiên, mảng tuyên truyền, khu vực để đồ cá nhân của trẻ. Đây là nơi trẻ thường xuyên hoạt động nên có tác dụng ôn tập củng cố chữ cái rất tốt. Ví dụ: Nơi để đồ dùng cá nhân của trẻ như: mũ, ba lô. giầy dép, khăn mặt tôi luôn gắn kí hiệu kèm theo tên của trẻ. Như vậy, hàng ngày trẻ cất đồ dùng hoặc sử dụng đồ dùng vừa đúng nơi quy định, vừa biết tên của mình, của bạn, biết tên của mình có những chữ cái gì, biết thứ tự của từng chữ từ trái sang phải của các chữ như thế nào Và trẻ còn biết tên của mình trên bài vẽ khi vẽ tạo hình. - Mỗi một môi trường hoạt động của trẻ tôi đều chủ động tạo môi trường chữ viết để trẻ có cơ hội được luyện phát âm, ôn luyện chữ đã biết, làm quen
6. 6 chữ cái mới một cách tự nhiên thoải mái không gò bó áp đặt trẻ Khu vực tuyên truyền ngoài lớp học của trẻ là nơi không những tạo môi trường chữ viết cho trẻ mà còn mang tính tuyên truyền tới các bậc phụ huynh để phụ huynh hiểu biết về chữ mà con em mình đang học. Và từ đó phối kết hợp ôn luyện tại gia đình. *Biện pháp 2: Dạy trẻ làm quen với chữ cái trên các hoạt động học + Hoạt động làm quen chữ cái: Để tiết học làm quen chữ cái được thành công và trẻ hiểu bài, yêu cầu đặt ra đối với giáo viên khi cho trẻ làm quen với chữ cái, kiến thức khi truyền thụ đến trẻ phải ngắn gọn, dễ hiểu, tránh rập khuôn, luôn sáng tạo đổi mới. Vì thế trước khi lên lớp một tiết dạy làm quen với chữ cái tôi phải chuẩn bị đồ dùng chu đáo,nghiên cứu bài soạn kỹ lưỡng. Ví dụ: Khi cho trẻ làm quen chữ cái “e” tôi tiến hành các bước như cho trẻ xem đoạn clip mẹ và bé đi chơi công viên và dẫn dắt giới thiệu từ “Mẹ và bé” cho trẻ đọc từ “Mẹ và bé” dưới hình ảnh, cho trẻ tìm chữ cái đã học trong từ “Mẹ và bé” đồng thời cho trẻ tìm 2 chữ cái giống nhau cuối cùng là tôi giới thiệu chữ cái mới “e” Trong quá trình tổ chức hoạt động, tôi vận dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục sao cho phù hợp với thực tế khả năng trẻ. Ví dụ: Sau khi cho trẻ làm quen chữ cái “e” như ví dụ trên, nhưng khi hướng dẫn chữ cái “ê” tôi không lập lại phương pháp trên mà tôi có thể đọc câu đố cho trẻ giải, kết hợp với hình ảnh PowerPoint, sau đó mới giới thiệu chữ cái mới là“ê” và cho trẻ làm quen. Qua việc thực hiện này tôi thấy trẻ tích cực hoạt động hơn, không cảm thấy nhàm chán. - Ngoài ra, khi cho trẻ làm quen với chữ cái gần giống nhau, để giúp trẻ dễ ghi nhớ mặt chữ, tôi dùng hình ảnh, câu thơ gần gũi trong thực tế để gắn với chữ cái. Ví dụ: Khi cho trẻ làm quen chữ cái “o, ô, ơ ” tôi gắn câu thơ “o tròn như quả trứng gà, ô thì đội mũ,ơ già mang râu...” - Song song với việc làm quen với mặt chữ tôi còn phải hướng trẻ cách cầm bút đúng, cách mở sách, cách tô sao cho đúng, tô trùng khít lên các nét chấm mờ, khi tô các con phải ngồi ngay ngắn lưng thẳng, đầu hơi cúi, cầm bút bằng tay phải bằng ba đầu ngón tay, mở sách từ từ nhẹ nhàng không làm rách, quăn mép sách. - Trong quá trình dạy trẻ làm quen với chữ cái tôi luôn tìm hiểu khả năng và đặc điểm tâm lý của từng trẻ. Từ đó xây dựng các biện pháp giáo dục cho phù hợp. Ở lớp có một số trẻ chưa mạnh dạn, tự tin vào bản thân, ít giơ tay phát biểu. Tôi thường xuyên gần gũi, quan tâm đến trẻ nhút nhát, đặc biệt trong giờ học tôi hay khen trẻ trước cả lớp mặc dù cháu làm chưa đúng lắm, động viên khích lệ trẻ khi trẻ gặp khó khăn trong học tập. Đầu tiên tôi cho trẻ những câu hỏi dễ, sau đó mức độ khó tăng dần, cho trẻ được nói nhiều hơn.
7. 7 - Với những trẻ hiếu động: Trẻ thường nghịch ngợm trong giờ học không hề để ý gì đến lời cô giảng, điều đó dẫn đến trẻ không thuộc bài, không nhớ chữ cái cũng như cấu tạo của chữ cái và cách tô chữ cái...Tôi thường cho trẻ tham gia vào các hoạt động tĩnh nhưng có giới hạn thời gian. Trong giờ học tôi chú ý đến những trẻ đó hơn hay gọi những trẻ đó trả lời, dùng nhiều hình thức gây hứng thú hấp dẫn thu hút trẻ vào các hoạt động + Hoạt động văn học: - Khi vào một tiết học làm quen chữ cái tôi thường tích hợp hoạt động văn học. Khi tích hợp một câu chuyện hay một bài thơ có các nhân vật, sự vật, con vật có tên gọi trong đó có chứa chữ cái mà cô định cho trẻ làm quen. Ví dụ: Câu chuyện “Sự tích hồ gươm” cô kể cho trẻ nghe câu chuyện sau đó đưa tranh “Rùa vàng” ra cho trẻ lên rút chữ cái đã được học. Sau đó cô giới thiệu chữ cái v, r và cho trẻ làm quen - Ngoài ra các chữ cái khác cũng vậy tôi thường sử dụng thơ ca, hò vè, câu đố đề gây hứng thú. Ví dụ: Câu đố chữ Ô Chữ gì một nét còng tròn Bên phải nét thẳng trên đầu có ô ( Chữ ô) Hoặc chữ V Quả gì tên gọi dịu êm Như dòng sữa mẹ nuôi em thưở nào (Quả vú sữa) Thơ ca hò vè dễ nhớ, dễ đọc rất gây sự hứng thú cho trẻ như bài “Rềnh rềnh ràng ràng” “vè con cua” hay một số bài thơ cô tự sáng tác + Hoạt động âm nhạc: - Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ. Âm nhạc làm tâm hồn trẻ tươi vui rộn ràng và hứng khởi. Vì vậy tôi thường chọn những bài hát phù hợp với từng loại tiết và phù hợp với từng chủ đề Ví dụ: Nhóm chữ O, Ô, Ơ tôi cho trẻ hát và vận động bài “Bé học chữ cái” hay bài hát “Vịt con đến trường”. Hay chủ đề thế giới động vật cho trẻ hát bài “Tôm cá cua thi tài” + Hoạt động tạo hình: - Thông qua hoạt động tạo hình cô cho trẻ tô màu chữ cái in rổng hoặc trẻ được cắt ra dán, xé dán, nặn các chữ cái. + Hoạt động làm quen với toán: - Hoạt động này đối với tiết chữ cái thường được đưa vào trò chơi như: “Thi đội nào nhanh” trẻ thi đua nhau gắn chữ cái theo yêu cầu và cùng kiểm tra kết quả đội nào nhiều hơn, nhiều hơn là mấy . Đối với trẻ mầm non thì học phải đi đôi với hành kết hợp với cuộc sống, không những trên tiết học mà tôi thường
8. 8 sử dụng kiến thức kỹ năng ở mọi nơi mọi lúc rèn luyện sự khéo léo của đôi tay. Đây là việc làm rất cần thiết trong tiết làm quen chữ cái. + Hoạt động khám phá khoa học - Một trong những bộ môn được tích hợp nhiều nhất là hoạt động khám phá khoa học. Mà muốn cho trẻ làm quen chữ cái một cách hiệu quả phải có tranh ảnh, mô hình vật thật có chứa các chữ cái mà cô sẽ cho trẻ làm quen. Ví dụ: Khi dạy một tiết chữ cái i, t, c. Chủ điểm “Thế giới động vật” Tôi cho trẻ tìm hiểu chữ i,t,c qua bức tranh hay PP về "Con vịt" từ đó trẻ được quan sát con vịt và sẽ biết thêm về đặc điểm bên ngoài của con vịt từ đó làm tăng thêm hứng thú cho trẻ + Hoạt động giáo dục thể chất. Ví dụ: Trong hoạt động “Bật chụm, tách chân qua 5 ô”, chủ đề " Nghề nghiệp” tôi vẽ các ô vuông, bên trong mỗi ô viết một chữ cái: u, ư, e, ê. Trẻ thực hiện động tác và kết hợp đọc chữ cái trong ô. Trong hoạt động này, tôi dùng hình thức thi đua giữa hai đội. Kết thúc hoạt động, đội nào thắng sẽ lên nhận hoa có gắn chữ cái, l, m, n.... *Biện pháp 3: Dạy trẻ làm quen với chữ cái bằng các trò chơi - Muốn trẻ hiểu bài nhanh nhớ lâu, thì trẻ phải được trực tiếp tham gia vào các hoạt động. Chính vì vậy bản thân tôi đã sưu tầm, sáng tác được một số trò chơi khi cho trẻ làm quen với chữ cái để trẻ tăng hứng thú, cũng cố kỹ năng cho trẻ * Trò chơi: Rung chuông vàng. + Chuẩn bị: Một số thẻ chữ cái đã học + Cách chơi: Có thể tổ chức theo nhóm, cả lớp, trong hoạt động học, hay hoạt động chiều. Cô tập trung trẻ ngồi theo đội hình chữ U, hàng ngang hay vòng tròn. Cô phát âm chữ cái đã học, trẻ tìm chữ cái đúng với âm cô vừa phát âm. Hoặc khi cô rung chuông, tất cả trẻ cầm thẻ chữ giơ lên, ai chọn sai sẽ ngồi ra ngoài, bạn nào còn lại sau cùng sẽ chiến thắng. * Trò chơi: Gạch chân chữ cái đã học: + Chuẩn bị:Các hình ảnh vàbài thơ,từ dưới tranh. + Cách chơi: Trong thời gian một bài hát đội nào gạch đúng chữ cái cô yêu cầu và gạch được nhiều chữ cái thì đội đó thắng cuộc. - Dạy trẻ làm quen với chữ cái thông qua các trò chơi phải khéo léo, có khoảng thời gian cho trẻ thư giãn bằng các trò chơi động, tỉnh xen kẽ, để trẻ cảm thấy thoải mái, và tích cực tham gia. Bằng các trò chơi mới trẻ sẽ hứng thú khám phá những điểm mới của bài học, tạo được sức hút mạnh mẽ của trẻ vào bài học và giúp trẻ khắc sâu trí nhớ về cấu tạo chữ được làm quen. Cho nên với mỗi tiết dạy tôi luôn tìm tòi, sáng tạo những trò chơi mới, cách chơi mới ứng dụng với các hình thức khác nhau, thường xuyên thay đổi trò chơi để tạo sự mới lạ hứng thú với trẻ.
9. 9 *Biện pháp 4: Dạy trẻ làm quen với chữ cái thông qua hoạt động trải nghiệm - Ở trẻ mầm non hoạt động trải nghiệm có nhiều thế mạnh để trẻ nhận biết và phát âm đúng chữ cái.Vì trong hoạt động này, trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các sự vật hiện tượng nhờ đó mà tích lũy được vốn từ phong phú, đa dạng và tích cực. Trong các hoạt động trải nghiệm, giáo viên mầm non có vai trò định hướng, hỗ trợ, đánh giá, uốn nắn, sửa sai cho trẻ. Tùy thuộc vào từng hoạt động trải nghiệm, giáo viên đưa ra các tình huống có vấn đề để trẻ trải nghiệm với các tình huống đó. (Hoạt động trải nghiệm “Tham quan vườn hoa của trường) Ví dụ: Hoạt động trải nghiệm “Tham quan, nhổ cỏ, tưới nước tại vườn hoa”. Cho trẻ quan sát vườn hoa. Giáo viên đưa ra các tình huống hỏi trẻ để trẻ trả lời và thực hành. Để vườn hoa luôn luôn tốt tươi các con phải làm gì? (tưới nước, làm cỏ..).Vậy bạn nào đi lấy nước tưới cho vườn hoa có chứa chữ cái h là hoa hồng...? Bạn nào nhổ cỏ cho vườn hoa có chứa chứa chữ cái S là hoa sam... - Như vậy trẻ đã quan sát, nhận biết được chữ cái để thực hiện các tình huống cô đưa ra, sau đó được thực hành nhổ cỏ hoặc tưới nước cho vườn hoa. Từ đó, trẻ rất hứng thú và kiến thức, kỹ năng sẽ hình thành một cách nhẹ nhàng, tự nhiên. Do đó giáo viên có thể cho trẻ trải nghiệm thông qua hoạt động ngoài trời, các hoạt động khám phá khoa học, hoạt động trải nghiệm tham quan, dã ngoại *Biện pháp 5: Dạy trẻ làm quen với chữ cái ở mọi lúc mọi nơi + Giờ đón trẻ: Khi trẻ đến lớp có thể cho trẻ tìm ảnh của mình gắn đúng vào tên của mình có trong bảng “Bé đến lớp, bé ở nhà ” Hoặc cho trẻ gắn ký hiệu vào bảng thời tiết. Ví dụ: Mưa thì phải gắn chữ m, nắng thì phải gắn chữ n....Có thể cho trẻ luyện phát âm qua đọc thơ, đọc đồng dao như luyện phát âm chữ cho trẻ đọc bài đồng dao “Nu na nu nống”
10. 10 + Giờ hoạt động góc: trẻ được ôn luyện đọc, viết chữ cái và từ. Như ở góc học tập, trẻ chơi sao chép chữ cái, ráp chữ, tìm và viết chữ còn thiếu vào ô trống Góc nghệ thuật trẻ nặn, vẽ các đường nét chữ cái ( Giờ hoạt động góc trẻ đang nặn các chữ cái) + Giờ hoạt động ngoài trời: Tổ chức chơi trò chơi “Bật qua rãnh”, nhảy lò cò bật vào ô nào thì đọc to chữ cái trong ô đó. Cô cho trẻ xếp các hột, hạt, hòn sỏi thành các chữ đã học, hay dùng phấn viết lên sân những chữ đã học rồi cùng phát âm. ( Trẻ dùng phấn viết chữ cái lên sân trường) + Giờ ăn: Khi đến giờ ăn tôi giới thiệu các món ăn và giải thích các món ăn như món cá gồm có hai chữ cái ghép lại đó là chữ c và a và dấu sắc. Cho trẻ nhận bát, thìa ký hiệu bằng các chữ cái.
11. 11 + Giờ ngủ: Trước khi ngủ cô có thể cho trẻ nghe nhạc, kể chuyện cho trẻ nghe để trẻ có thể phát triển lời nói. + Giờ hoạt động chiều: Cô cho trẻ tô chữ in mờ, chữ in chữ rỗng và tìm cắt chữ trong hoạ báo dán thành sách làm bộ sưu tập. (Trẻ tô chữ cái in mờ) Để tạo môi trường ngôn ngữ nói phong phú, tôi xây dựng những nhóm bạn nhỏ trong lớp có cháu yếu, cháu giỏi để các cháu cùng chơi, cùng trò chuyện với nhau, từ đó ngôn ngữ mạch lạc sẽ được phát triển nhanh ở trẻ Tôi thường xuyên quan sát trẻ, ghi chép vào sổ để theo dõi, đánh giá những quá trình phát triển những kỹ năng cần thiết chuẩn bị cho việc đọc, viết của trẻ nhằm điều chỉnh các biện pháp giáo dục đối với từng cá nhân trẻ. * Biện pháp 6: Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy trẻ môn làm quen với chữ cái - Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy trẻ làm quen với chữ cái là một nội dung mới, tuy nhiên tôi cũng đã mạnh dạn học hỏi chị em đồng nghiệp, rút kinh nghiệm và tạo nhiều giáo án làm quen chữ cái trên phần mềm PowerPoint. - Trẻ được làm quen và nhận biết, phát âm các chữ cái, được tham gia vào các trò chơi trên máy tính với chương trình Kidmart có nhiều nội dung hấp dẫn giúp các cháu đọc, viết các chữ cái theo cách mới lạ trên những trò chơi trên máy cũng như giúp trẻ sử dụng chuột bấm, di chuột để chọn chữ. Kết hợp với những âm thanh sống động kích thích trẻ tham gia vào hoạt động tốt nhất. Vì vậy khi tiếp cận với máy tính trẻ rất thích. Vì thế ngoài tiết dạy theo kiểu truyền thống tôi còn sử dụng máy tính để soạn giáo án điện tử đề dạy trẻ. * Biên pháp 7: Phối hợp với phụ huynh - Để môn làm quen với chữ cái đạt hiệu quả cao thì sự thống nhất giữa nhà trường và gia đình là hết sức cần thiết. Hằng ngày tôi thường xuyên thông
12. 12 báo với phụ huynh về chương trình hoạt động ở lớp cũng như sự phát triển của trẻ để phụ huynh kết hợp ôn luyện cho trẻ tại nhà, giới thiệu các loại sách vở mà trẻ được học ở lớp để phụ huynh kham khảo - Lên kế hoạch chương trình dạy, nội dung dạy dán vào bảng tuyên truyền với phụ huynh ở ngoài cửa lớp để phụ huynh theo dõi biết được tuần này học đến chữ gì để về ôn luyện cho con mình. - Trong các buổi họp phụ huynh, tôi thông báo thống nhất về nội dung hoạt động của lớp học. Báo cáo kết quả khảo sát đầu năm học về năng lực của trẻ cũng như khả năng tham gia hoạt động làm quen với chữ cái cho phụ huynh được biết. Trao đổi về một số tồn tại của trẻ: cách phát âm, nhận mặt chữ cái, cách cầm bút tô chữ,tư thế ngồi...Từ đó, phụ huynh có thể uốn nắn thêm cho trẻ. Vận động phụ huynh ủng hộ những nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để làm ra nhiều đồ dùng đồ chơi b. Tính mới và sự khác biệt của giải pháp Trong quá trình thực hiện các biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi học tốt môn làm quen chữ cái. Tôi nhận thấy trẻ vô cùng hứng thú, tích cực tham gia vào các hoạt động và chất lượng giáo dục ngày càng tiến bộ. Điểm mới của đề tài mà tôi lựa chọn đó là: Thường xuyên đầu tư phương pháp dạy học linh hoạt, sáng tạo trong các tiết dạy trẻ, lồng ghép vào các hoạt động khác trong ngày, cô luôn lấy trẻ làm trung tâm. Những giải pháp trước đây vẫn chưa mạnh dạn lựa chọn nội dung cần thiết về môn làm quen chữ cái lồng ghép vào các hoạt động khác mà chỉ là một tiết dạy chữ cái chuyên biệt, nhưng giờ đây bản thân tôi đã mạnh dạn lựa chọn nội dung cần thiết để đưa vào các hoạt động hàng ngày cho trẻ làm quen chữ cái và cách thức tổ chức các hoạt động làm quen chữ cái phù hợp mang lại hiệu quả nhất đối với trẻ. Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài“Một số biện pháp giúp trẻ 5- 6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái” tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi. Với những biện pháp nêu trên đã giúp tôi xác định rõ mục tiêu và tầm quan trọng, giúp tôi có phương pháp tốt hơn, sáng tạo hơn. Trẻ tham gia vào hoạt động làm quen chữ cái tích cực, hứng thú hơn. Cũng từ đó tư duy sáng tạo của trẻ phát triển một cách toàn diện giúp trẻ tự tin làm quen với chữ cái một cách nhẹ nhàng, thoải mái và có hiệu quả. Chuẩn bị cho trẻ tâm thế vững vàng để bước vào lớp 1. c. Tính thực tiễn của sáng kiến Việc hướng dẫn cho trẻ 5-6 tuổi “ Làm quen với chữ cái” là cơ hội tốt để sớm hình thành ở trẻ những năng lực hoạt động ngôn ngữ, thái độ, phát triển trí tuệ và kỹ năng làm quen với chữ cái và đặc biệt là phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi. Chuẩn bị cho trẻ một hành trang “Tiếng việt” vững chắc để trẻ bước vào lớp 1. Như vậy, cho đến thời điểm này sáng kiến của tôi có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ sử dụng. Cụ thể tôi đã áp dụng vào trong quá trình chăm sóc - giáo dục cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trường mầm non Tuổi Hoa. Việc áp dụng sáng
13. 13 kiến mới đã tạo ra những tín hiệu đáng mừng như sau: Thực tế việc thực hiện quá trình nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm trên đã cho thấy trẻ có vốn từ, ngôn ngữ phát triển rất nhiều. Áp dụng những biện pháp, giải pháp trên tôi thấy hầu như cháu nào cũng mạnh dạn, tự tin trong các hoạt động làm quen chữ cái. Để tiết dạy luôn đạt hiệu quả cao và luôn gây được sự tò mò, thích khám phá của trẻ thì việc tìm được những con vật thật, đồ vật thật rất là khó và mất nhiều thời gian cũng như kinh phí nhưng khi sử dụng nội dung làm quen chữ cái có áp dụng công nghệ thông tin tôi có thể dễ dàng tìm được trên mạng hoặc quay thành phim để dạy trẻ mà vẫn đảm bảo tính trung thực, sinh động của những con vật, đồ vật có chữ cái cần dạy. Do vậy tỷ lệ trẻ hứng thú tiếp thu bài, hiểu nội dung, đạt được các yêu cầu mà tôi đặt ra trong tiết học là rất cao. Mặt khác khi dạy tiết chữ cái có ứng dụng công nghệ thông tin là một phương pháp đa hình thức và được mọi người quan tâm. Thực hiện công việc này giúp tôi học được nhiều thứ từ nguồn thông tin khác nhau trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu. Ngoài ra việc cho trẻ học chữ cái tiếp cận công nghệ thông tin sớm là một phương án tốt nhằm giúp trẻ hình thành thêm kỹ năng sống cần thiết trong thời đại công nghệ mở rộng như ngày nay. Tuy nhiên khi sử dụng phương pháp nào thì mỗi giáo viên luôn nhớ rằng trẻ luôn làm trung tâm, cô giáo chỉ là người hướng lái cho trẻ và việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng là phương tiện cho ta đạt đến mục tiêu chính là phát triển toàn diện cho trẻ. d. Tính hiệu quả của sáng kiến Sau khi áp dụng những biện pháp trên vào công tác giảng dạy và tổ chức các hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ, tôi nhận thấy đã đạt được những kết quả sau: * Đối với trẻ - Từ những kinh nghiệm trên khi áp dụng vào tình hình thực tế của lớp tôi thì tôi thấy trẻ đã hứng thú hơn khi tham gia vào môn làm quen với chữ cái. Những trẻ nói tiếng địa phương hay phát âm không chuẩn cũng đã được rèn và phát âm đúng hơn, rõ ràng hơn - Trẻ đã nhận biết và phát âm đúng được 29 chữ cái trong bảng tiếng việt - Trẻ đã thành thạo các kỹ năng như: kỹ năng cầm bút, kỹ năng tô viết, cách ngồi học. Từ đó trẻ tích lũy được những kinh nghiệm để vận dụng vào mỗi giờ học chữ cái đạt kết quả cao. Đạt Chưa đạt Nội dung khảo sát Tỷ lệ Tỷ lệ Số trẻ Số trẻ % % 1. Trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái 38 95 2 5 2. Trẻ cầm vở, để vở, ngồi tô đúng tư thế 39 97,5 1 2,5 3. Trẻ biết cách tô và tô trùng khít lên các 39 97,5 1 2,5 nét chấm mờ 4. Trẻ sao chép lại được chữ cái đã học 38 95 2 5 5. Trẻ hứng thú, tích cực tham gia hoạt 37 94,8 3 7,5 động làm quen chữ cái
14. 14 * Đối với giáo viên - Qua gần một năm áp dụng các biện pháp trên, tôi thấy mình đã giảm bớt được nhiều thời gian để làm đồ dùng phục vụ cho tiết học nên tôi có thời gian để trao đổi với đồng nghiệp, tìm hiểu tham khảo tư liệu sách báo .để nâng cao trình độ chuyên môn - Bản thân tôi nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc cho trẻ làm quen chữ cái trong trường mầm non nhằm hình thành cho trẻ những kiến thức sơ đẳng ban đầu về chữ cái để lên lớp 1 trẻ học tốt hơn. * Đối với phụ huynh - Phụ huynh rất phấn khởi vì thấy con mình nhận biết phát âm rõ ràng và tô được các chữ cái đã học. Đồng thời các phụ huynh đã nhận thấy tác hại của việc cho trẻ đi học trước chương trình lớp 1 - Ngoài ra phụ huynh lớp tôi đã nhận thức được việc cho trẻ làm quen chữ cái ở trường rất quan trọng đối với con em và thường xuyên kết hợp chặt chẽ với cô giáo để rèn chữ cái cho trẻ khi ở nhà III. KẾT LUẬN 1. Kết luận Để giúp trẻ học tốt môn làm quen với chữ cái, trước hết tôi phải chuẩn bị đồ dùng cần thiết cho một tiết học cho cô và trẻ, các đồ dùng đó có màu sắc hình dáng đẹp, có sức hấp dẫn, an toàn để kích thích tính tò mò của trẻ, biết lựa chọn trò chơi câu đố, bài hát phù hợp với nội dung bài dạy và chủ đề luôn tạo tình huốn bất ngờ thú vị. Luôn bám vào nội dung yêu cầu dạy đúng trọng tâm của bài dạy tích hợp các môn học khác vào tiết dạy một cách hợp lý nhằm đem lại kết quả cao ngôn ngữ diễn đạt của cô ngắn gọn cụ thể, cô phát âm mẫu chính xác, rõ ràng, lời giới thiệu bài, bước chuyển tiếp linh hoạt gây được sự chú ý của trẻ và đặc biệt cô giáo phải nắm vững yêu cầu phương pháp bộ môn, thường xuyên đầu tư phương pháp dạy học linh hoạt, sáng tạo trong các tiết dạy trẻ. Trong quá trình tổ chức cho trẻ tham gia môn học làm quen với chữ cái giáo viên phải biết sử dụng các thủ thuật để lôi cuốn sự chú ý của trẻ, phải tạo ra được động lực để trẻ cố gắng và tích cực tham gia vào hoạt động. Hình thức tổ chức phải nhẹ nhàng, tiết học phải tạo cho trẻ sự thoải mái, tránh mệt mỏi, trẻ tích cực, hứng thú trong khi học. Thường xuyên trao đổi với phụ huynh, tạo sự gần gũi, tạo niềm tin, và thống nhất trong việc hướng dẫn trẻ làm quen với việc nhận biết và phát âm đúng chữ cái. 2.Các đề xuất và kiến nghị - Để thực hiện tốt đề tài " Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái” tôi xin kiến nghị:
15. 15 * Về phía nhà trường + Bổ sung các tài liệu giáo trình giảng dạy về môn chữ cái cho trẻ mầm non đến giáo viên. + Nhà trường thường xuyên xây dựng và tổ chức các tiết dạy mẫu về môn làm quen chữ với cái để giáo viên được học hỏi kinh nghiệm về chuyên môn cũng như kinh nghiệm trong giảng dạy + Nhà trường tạo điều kiện cho chị em giáo viên đi dự giờ học tập các tiết chuyên đề do sở và phòng giáo dục tổ chức. + Nhà trường tạo điều kiện thêm các trang thiết bị hiện đại cho giáo viên phục vụ việc giảng dạy cho trẻ. Cần trang bị đầy đủ vật chất, đồ dùng dạy học cho cô và trẻ. + Khuyến khích giáo viên đăng kí viết sáng kiến kinh nghiệm để giáo viên trong trường học hỏi lẫn nhau. * Về phía Phòng Giáo dục + Phòng giáo dục đào tạo cần tạo điều kiện cho giáo viên được tham gia các lớp tập huấn về chuyên môn nghiệp vụ đặc biệt là môn hoạt động làm quen chữ cái + Xây dựng và tổ chức các tiết dạy mẫu để giáo viên được học hỏi kinh nghiệm về chuyên môn cũng như kinh nghiệm trong giảng dạy. Trên đây là một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn làm quen với chữ cái ở lớp mình phụ trách, tôi nghĩ rằng những biện pháp này có thể áp dụng cho những lớp còn lại ở trường mình đang công tác. Rất mong được sự góp ý, nhận xét của BGH nhà trường, các cấp lãnh đạo để bản thân có được những kinh nghiệm quý báu giúp cho việc chăm sóc giáo dục trẻ được tốt hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thanh An, ngày 10 tháng 5 năm 2022 NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỘNG Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến KHOA HỌC TRƯỜNG kinh nghiệm của mình viết, không sao chép nội dung của người khác Người viết Hoàng Thị Bé Thương
16. 16 XÉT DUYỆT CỦA PHÒNG GIÁO DỤC ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................. ................................................................................................................................
17. 17 MỤC LỤC I. MỞ ĐẦU.......................................................................................................1 1. Lý do chọn đề tài ...........................................................................................1 2. Tính cấp thiết của vấn đề...............................................................................2 II. NỘI DUNG..................................................................................................2 1. Thực trạng của vấn đề ...................................................................................2 1.1. Thuận lợi.....................................................................................................3 1.2. Khó khăn ....................................................................................................3 1.3. Khảo sát đánh giá thực trạng......................................................................4 2. Giải pháp thực hiện .......................................................................................4 2.1. Mô tả, phân tích các giải pháp áp dụng sáng kiến......................................4 a. Mô tả quá trình thực hiện...............................................................................4 b. Tính mới và sự khác biệt của giải pháp.......................................................12 c. Tính thực tiễn của sáng kiến........................................................................12 d. Tính hiệu quả của sáng kiến ........................................................................13 III. KẾT LUẬN..............................................................................................14 1. Kết luận .......................................................................................................14 2. Các đề xuất và kiến nghị .............................................................................14