Chuyên đề giáo dục: Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh THCS - Vì sao cá lại nổi ngâu đầu và chết bất thường ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại ?

Nội dung tài liệu: Chuyên đề giáo dục: Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh THCS - Vì sao cá lại nổi ngâu đầu và chết bất thường ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại ?

1. I/ TÊN TÌNH HUỐNG: Tại sao cá ở đầm nuôi nhà ông ngoại em lại nổi ngâu đầu và chết bất thường? Em xin tự giới thiệu: Em tên là Nguyễn Tiến Quân – học sinh lớp 8B, Trường THCS Hùng Lô. Em đang thắc mắc một vấn đề liên quan đến nuôi trồng thủy sản của người thân trong gia đình mình. Ông ngoại em vốn là một quân nhân về nghỉ phục viên tại địa phương thuộc Khu 1, xã Hùng Lô - Thành phố Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ. Vì bản tính là lính cụ Hồ nên ông em rất yêu lao động cũng như luôn xác định phải sống sao cho có ích. Chính vì vậy, ông em xin đấu thầu với Hợp tác xã nông nghiệp Hùng Lô một cái đầm khá rộng để thả cá. Cái đầm có diện tích gần 1200m2 được ông thiết kế, cải tạo nuôi thả rất nhiều giống cá khác nhau như cá trắm cỏ, cá trôi, cá chép, cá mè, Rất nhiều năm, ông em được vinh danh là nông dân điển hình tiên tiến làm kinh tế giỏi ở địa phương cũng như của thành phố Việt Trì. Thế vậy mà mấy tháng trở lại đây, ông em lúc nào cũng buồn rười rượi vì cá cứ nổi ngâu đầu, rồi chết, có khi chết trắng cả một góc ao một cách bất thường. Nhiều hôm em đến chơi, nhìn ông buồn và thở dài vì chuyện đó mà bản thân cũng buồn lây. Bà ngoại em còn bảo: nhiều hôm ông thức trắng xem xét, đọc sách và tra cứu tài liệu để tìm hiểu nguyên nhân tại sao cá lại hay ngâu đầu, chết nhiều đến thế? Em chợt nghĩ, trong chương trình công nghệ lớp 7 mà mình đã được học có phần IV dạy về nuôi trồng thủy sản, cộng với kiến thức của các bộ môn như sinh học, hóa học, địa lý, em sẽ vận dụng đi vào tìm hiểu để giải quyết tình huống này xem sao? Nếu giải quyết được tình huống, không chỉ đem lại niềm vui cho ông ngoại mà còn giúp ông em ổn định được kinh tế gia đình, không bị thua lỗ về đầu tư nuôi cá, giữ vững được danh hiệu nông dân điển hình tiên tiến làm ăn sản xuất giỏi. Bên cạnh đó, bản thân em cũng củng cố được, hiểu thêm được những kiến thức liên quan đến vấn đề này và cũng chính em đang học tập, thực hiện theo
2. nguyên lý giáo dục “học đi đôi với hành”, áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế để trải nghiệm sáng tạo. Hình ảnh: Một góc đầm nước bị ô nhiễm màu đen đục Hình ảnh: Chụp gần một con cá chết nổi trên nền nước đầm ô nhiễm đen đục Hình ảnh: Cá chết trắng góc đầm nhà ông ngoại em.
3. II/ MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG: Tìm hiểu sơ qua các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản nói chung và cá nói riêng. Trên cơ sở đó, tìm hiểu và lý giải được đâu là nguyên nhân (chủ quan hay khách quan) dẫn đến tình huống: cá ở đầm nhà ông ngoại em lại nổi ngâu đầu và chết bất thường như thế. Hiện tượng này có phải riêng nhà ông em bị hay các gia đình khác ở địa phương trong khu cũng vậy? Ước tính một số thiệt hại về kinh tế. Cá chết nhiều như vậy sẽ đề xuất biện pháp xử lý hợp vệ sinh, tránh lây lan bệnh tật ra môi trường. Từ nguyên nhân và thực trạng đó, em sẽ vận dụng một số kiến thức đã học hoặc liên quan để đưa ra một số giải pháp xử lý, giải quyết tình huống như: - Nếu là nguyên nhân chủ quan (do cho ăn quá nhiều, thừa thức ăn, nguồn nước thiếu ô xy, ) phải xử lý ra sao cho hợp lý? - Nếu là nguyên nhân khách quan (do ô nhiễm từ nguồn nước thải sinh hoạt hay làm nghề thủ công mì miến ở làng nghề) thì xử lý thế nào? Những ý kiến khuyến cáo, đề nghị với nhân dân trong khu, với chính quyền địa phương để giải quyết các vấn đề có liên quan đến tình huống. Từ thực tế tình huống phải giải quyết, bản thân sẽ có những hành động nào để tích cực tuyên truyền, tham gia các hoạt động tập thể về bảo vệ môi trường. III/ TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG. 1/ Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 4/2016- 11/2016, được chia làm hai giai đoạn: - Giai đoạn 1: Tìm hiểu và thu thập thông tin. - Giai đoạn 2: Nghiên cứu và tổng hợp, viết hoàn thiện sản phẩm.
4. 2/ Phạm vi nghiên cứu: Thu thập thông tin tại đầm ao nuôi thả cá nhà ông ngoại của em (Ông Nguyễn Công Hàm ) và một số ao, đầm khác tại khu 1 của xã Hùng Lô- Thành phố Việt Trì- Tỉnh Phú Thọ. Thu thập các thông tin liên quan đến xã Hùng Lô, làng nghề làm mì, miến, bún, bánh đa, ở khu 2, xã Hùng Lô; tìm hiểu về các nguồn nước thải sinh hoạt, nước thải từ làng nghề làm mì, miến, bún, bánh đa, ở khu 2, xã Hùng Lô; Tìm hiểu về vấn đề ô nhiễm môi trường và nguồn nước thải nói chung. 3/ Đối tượng nghiên cứu: Nguyên nhân hiện tượng cá nổi ngâu đầu và chết bất thường tại đầm ao nuôi nhà ông ngoại của em (Ông Nguyễn Công Hàm) và một số ao, đầm nuôi khác tại khu 1, xã Hùng Lô – Thành phố Việt Trì – Tỉnh Phú Thọ để đưa ra giải pháp giải quyết khắc phục. 4/ Tổng quan kiến thức liên môn: Thời gian gần đây, có rất nhiều địa phương, trong đất liền cũng như ngoài biển khơi xuất hiện tình trạng cá bị chết hàng loạt. Vậy nguyên nhân nào lại dẫn đến vấn đề đó? Có rất nhiều nguyên nhân. Nhưng theo em, nguyên nhân chính vẫn là do vấn đề ô nhiễm môi trường từ chính con người chúng ta gây ra, thải ra môi trường. Các chất thải đó dù vô tình hay cố ý đã gây ra “cái chết trắng” cho các loại động vật thủy sản trong đó có cá. Thực trạng ô nhiễm môi trường nước ta hiện nay diễn ra rất phức tạp. Vấn đề này ngày càng trầm trọng và đang đe dọa trực tiếp đến đời sống, sức khỏe của chính chúng ta cũng như các thế hệ trong tương lai. Ở các làng nghề nói chung và làng nghề sản xuất mì, miến, bún, của xã Hùng Lô em nói riêng, tình trạng ô nhiễm môi trường cũng đang trở thành vấn đề nóng rất cần quan tâm. Chính sự ô nhiễm đó đã làm ảnh hưởng đến môi trường nuôi trồng thủy sản ở địa phương. Đứng trước thực trạng trên, em đã quyết tâm đi vào tìm hiểu, thu thập các thông tin có liên quan, cũng như đưa ra một số giải pháp để khắc phục, hạn chế,
5. giải quyết hiện tượng: Vì sao cá lại nổi ngâu đầu và chết bất thường ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại ? IV. GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG Với tình huống trên, em sẽ vận dụng các kiến thức của những môn học đã được thầy, cô giáo giảng dạy kết hợp với những kiến thức hiểu biết của bản thân để nghiên cứu, xử lý, tìm hiểu giải quyết vấn đề mình đã chọn. Cụ thể, thông qua các môn học có liên quan như: Môn Công nghệ, Địa lý, Ngữ văn, Toán học, Giáo dục công dân, Hóa học, Sinh học, Mỹ thuật, Tin học, : - Môn công nghệ: Căn cứ vào kiến thức môn công nghệ 7 qua các bài học về nuôi trồng thủy sản để xác định về môi trường nước (độ đục, độ trong), nắm được một số loại bệnh thông thường của cá để so sánh đối chiếu với tình huống xem cá chết như vậy có phải do bệnh gây nên không? Rồi các biện pháp cải tạo bảo vệ môi trường thủy sản, - Môn toán học: Thống kê về tình trạng ô nhiễm môi trường tại địa phương; thống kê về diện tích, nhân khẩu tại địa phương, tổng thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn , thống kê sự thiệt hại về kinh tế khi cá chết bất thường,... - Môn hóa học: Xác định thành phần, các chất hóa học trong môi trường nước bình thường, đảm bảo cho các động vật thủy sản và cá sinh trưởng, phát triển. Xác định các chất hóa học có trong nước thải sinh hoạt hay sản xuất mì, miến, bún tại làng nghề ở xã Hùng Lô – thành phố Việt Trì – tỉnh Phú Thọ. - Môn sinh học: Đánh giá và xem xét tác hại của sự ô nhiễm môi trường đối với môi trường thủy sản do chất thải từ làng nghề sản xuất mì, miến, bún, ở xã Hùng Lô gây ra. - Môn giáo dục công dân: Qua các bài học về bảo vệ môi trường, em sẽ xây dựng cho bản thân ý thức, kế hoạch tuyên truyền góp phần cùng với bạn bè, nhân dân chung tay bảo vệ môi trường; giảm thiểu về tác hại ô nhiễm môi trường do nước thải từ làng nghề sản xuất mì, miến, bún,... của xã Hùng Lô gây ra.
6. - Môn Ngữ văn: Sử dụng kiến thức tạo lập văn bản để dung từ ngữ, đặt câu, xác định phương thức biểu đạt phù hợp cho sản phẩm nghiên cứu của mình. - Môn mỹ thuật: Từ các kiến thức, kỹ năng của bộ môn để vẽ một số áp phích, biểu bảng, vẽ tranh, tuyên truyền về bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước nói chung và bảo vệ nguồn nước thủy sản nói riêng. - Môn Tin học: Em sẽ ừng dụng công nghệ thông tin và các kiến thức, kỹ năng của bản thân về tin học đê tìm kiếm thông tin trên các trang mạng In – ter – net. - Môn địa lý : Điều tra và thu thập các kiến thức, thông tin liên quan đến địa phương xã Hùng Lô, đến khu I và đặc điểm địa hình nơi đây. V. THUYẾT MINH TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG: 1/ Tìm hiểu sơ lược một số yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản nói chung và cá nói riêng: Thực tế, có rất nhiều yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản, như: Yếu tố lý học (nhiệt độ, màu sắc, độ trong ); Yếu tố hóa học (pH, ôxy hòa tan (DO)), độ mặn, độ cứng, COD, BOD, CO 2, H2S, + 3- kim loại nặng ; muối dinh dưỡng (NH 4 , NO3, PO4 , chất hữu cơ ). Tuy nhiên, những yếu tố chính liên quan đến phát triển của động vật thủy sản là: nhiệt độ, pH, DO, độ mặn hay các yếu tố ô nhiễm gây độc: COD, NH 3, NO2, H2S, kim loại nặng Trong đó, nhiệt độ cũng có ảnh hưởng nhất định vì động vật thủy sản là nhóm động vật biến nhiệt, nhiệt độ cơ thể của chúng chủ yếu phụ thuộc vào nhiệt độ nước (môi trường sống). Nhiệt độ nước quá cao hoặc quá thấp đều không thuận lợi cho đời sống của động vật thủy sản. Nếu nhiệt độ vượt quá giới hạn cho phép có thể dẫn đến động vật thủy sản chết thậm chí chết hàng loạt, mỗi một loài động vật thủy sản có ngưỡng nhiệt độ khác nhau. Khi nhiệt độ nước giảm xuống 13 - 140C, rét kéo dài có thể làm chết tôm càng xanh. Nhiệt độ dưới 60C hoặc trên 420C làm cá rô phi chết. Khi nhiệt độ nước trong ao là 35 0C tỷ lệ sống của tôm sú là 100%, nhưng ở nhiệt độ 37,5 0C tỷ lệ tôm sống 60%, nhiệt độ 40 0C tỷ lệ là 40%.
7. Một số động vật bò sát: ba ba, rùa, lưỡng thể, ếch ở miền Bắc mùa đông chúng hoàn toàn ngừng hoạt động, không ăn và nằm trú đông. Vài năm trở lại đây, nhiều vùng trên cả nước đã ghi nhận liên tiếp các trường hợp cá nuôi chết hàng loạt, gây thiệt hại nặng nề cho ngành thủy sản. Nguyên nhân của hầu hết các vụ việc được xác nhận là do tình trạng ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng; đặc biệt là ảnh hưởng từ nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt. Nước thải công nghiệp là nước bị ô nhiễm do các hoạt động công nghiệp hoặc thương mại của con người. Các nguồn ô nhiễm nguồn nước trong phạm vi từ các ngành công nghiệp sắt thép cho đến các đơn vị chế biến thực phẩm, làng nghề truyền thống,... Trong ngành công nghiệp hóa chất hữu cơ, nước bị ô nhiễm bởi các dung môi, chất làm sạch, và các sản phẩm tẩy rửa. Việc xử lý nước thải công nghiệp cũng xảy ra những chất gây ô nhiễm bao gồm chì, ammonia, dung môi... đều gây hại cho người và động vật thủy sản. Một phần lớn của nước thải công nghiệp bao gồm các dấu vết dầu mỡ. Những chất thải như chì, NH3, cyanide, bùn, là những chất độc làm cho nguồn nước nuôi thủy sản bị ô nhiễm nghiêm trọng và làm hại trực tiếp đến sức khỏe, khả năng sống của động vật thủy sản, trong đó có cá. 2/ Lý giải nguyên nhân dẫn đến tình huống: Cá ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại em lại nổi ngâu đầu và chết bất thường. Hùng Lô là một xã nằm ở phía Tây Bắc của thành phố Việt Trì, với diện tích rộng khoảng 2 km2, hơn hai nghìn hộ dân và khoảng gần 7 nghìn nhân khẩu nhưng chỉ có 154 ha đất nông nghiệp nên dù ở khu vực ngoại thành nông thôn của thành phố thì kinh tế nông nghiệp vẫn là thứ yếu. Mũi nhọn kinh tế ở Hùng Lô là tiểu, thủ công nghiệp và dịch vụ được tổ chức sản xuất, kinh doanh dưới hình thức làng nghề (Minh chứng là: Năm 2015, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt 140,5 tỷ đồng. Trong đó các ngành dịch vụ chiếm 42%, tiểu thủ công nghiệp chiếm 46%, nông nghiệp chỉ chiếm 12%. Tuy sản lượng lương thực chỉ 970 tấn, bình quân 162 kg/ người; nhưng mức thu nhập bình quân của người Hùng Lô lại đạt 21.7 triệu đồng.
8. Riêng 6 tháng đầu năm 2016, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt 102 tỷ đồng. Có nửa năm mà thu nhập bình quân đầu người của xã đạt gần 17 triệu đồng/ người – Theo Báo cáo của HĐND xã Hùng Lô trong kỳ họp thứ ba, nhiệm kỳ 2016 - 2021). Xét như vậy, Hùng Lô có sự chuyển dịch rất tích cực theo hướng CNH – HĐH. Tuy nhiên, qua số liệu thống kê ta có thể thấy bên cạnh mặt ưu điểm thì mặt trái của các làng nghề (Làm mì, miến, bún, tráng bánh đa và nghề sản xuất bánh chưng, bánh giầy làng Xốm – Hùng Lô) có lượng chất thải ra môi trường rất lớn. Xã Hùng Lô có địa hình là đồng bằng xen các đồi thấp và ao, đầm. Mật độ dân số của Hùng Lô rất đông (trên 2500 người/ km2); do vậy nhà cửa san sát, lượng nước thải, rác thải sinh hoạt rất lớn. Đa số nước thải không qua xử lý đều thải trực tiếp ra môi trường qua các rãnh rồi chảy ra mương lớn, thoát xuống các ao, đầm. Để tìm hiểu về nguyên nhân gây ra hiện tượng cá nhà ông ngoại em nổi ngâu đầu và chất bất thường, em đã quan sát thực tế và nhận thấy: Đầm ao nuôi của nhà ông ngoại em khá rộng, khoảng gần 1200m2. Trên bờ, ông em có trồng các cây ăn quả, đồng thời lấy làm bóng mát cho cá khi trời nóng. Độ sâu của mực nước trung bình khoảng 1.5m đến 3.0m. Trong quá trình cho cá ăn vẫn đảm bảo khẩu phần, chất lượng thức ăn, như cán bộ khuyến nông của xã hướng dẫn. Từ những thông tin trên và quan sát thu thập được em có thể khẳng định: hiện tượng cá nổi ngâu đầu và chết bất thường ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại cũng như một số nhà khác bên cạnh không phải là nguyên nhân chủ quan của người nuôi về chế độ thức ăn hay chăm sóc. Vậy hiện tượng đó, do đâu mà có? Để kiểm tra và đánh giá độ trong của nước, xem môi trường nước có đảm bảo không, em đã sử dụng kiến thức học được từ môn công nghệ 7 về phần nuôi trồng thủy sản qua việc dùng đĩa Sếch –xi. Khi thực hành, em thả đĩa xuống độ sâu khoảng 10 – 15cm đã không nhìn thấy (trong khi độ trong tốt nhất của nước cho tôm cá sinh trưởng là 20 – 30 cm, nước có màu xanh
9. nõn chuối hoặc vàng lục là tốt nhất). Như vậy, nước trong đầm ao nuôi độ trong không đảm bảo, tức là đã cho biết có hiện tượng bị ô nhiễm. Hình ảnh: Em tiến hành đo độ trong của nước ao bằng đĩa Sếch-xi Để đo độ PH trong nước, em dùng giấy quỳ tím. Em lấy một cốc nước dưới đầm ao nuôi rồi nhúng giấy quỳ tím vào và quan sát. Kết quả: độ PH đo được nằm trong khoảng 12 – 13, trong khi độ PH thích hợp nhất cho nhiều loài cá, tôm là từ 6 – 9. (Em đã tham khảo ý kiến của thầy giáo Phạm Quốc Khải – GV dạy môn hóa ở trường và được biết: Độ PH chính là độ axit hay độ chua trong nước. PH cũng chính là một chỉ số xác định tính chất hóa học của nước. Thang PH chỉ từ 0 – 14. PH = 7 là môi trường trung hòa, PH 7 là môi trường kiểm. Trong nuôi trồng thủy sản, độ PH trong nước thay đổi sẽ ảnh hưởng đến các yếu tố lý, hóa, sinh của môi trường và sức khỏe của thủy sản. PH thích hợp khiến cá, tôm, phát triển tốt. PH cao hay thấp đều ảnh hưởng quá trình sinh trưởng của cá, tôm, PH trong ngày không nên biến động quá 0.5) Tiếp tục quan sát hệ thống nước cấp vào và ra ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại, em thấy: Ở đầu trên, phía giáp với mương nước có mùi hôi, khó chịu và đặc biệt nước có màu đen đen. Mà con mương dẫn nước này có thông với các ống thoát nước thải sinh hoạt của một số hộ dân ở khu 1, cũng như là nơi đổ về của nước thải làng nghề truyền thống làm bún, miến, mì, bánh đa, khu 2 của xã Hùng Lô.
10. Như vậy, có thể kết luận và khẳng định rằng: hiện tượng cá ngâu nổi đầu và chết bất thường như vậy là do nguyên nhân khách quan mang lại. Đó chính là, nguồn nước trong đầm ao nuôi đã bị ô nhiễm. Nước thải ở mương bên ngoài thẩm thấu qua bờ, hoặc chảy trực tiếp qua cống thông giữa đầm ao nuôi và mương vào. Do nước thải sinh hoạt và nước thải từ làng nghề truyền thống làm bún, miến, mì, ; tận thu phế phẩm để chăn nuôi lợn của xã Hùng Lô không qua xử lý thải trực tiếp ra môi trường gây ô nhiễm nên khi chảy vào ao, hòa lẫn nước trong ao làm cho độ PH quá cao, rồi lượng ô xy ít và thiếu hụt, cùng với đó trong nước thải sinh hoạt, nhất là nước thải từ làng nghề có rất nhiều chất độc hại còn tồn dư, vi khuẩn hoạt động lên men dẫn đến môi trường nước không đảm bảo nên mới xảy ra hiện tượng như vậy. (Tìm hiểu cuốn Lịch sử đảng bộ xã Hùng Lô, em biết được: Hùng Lô là xã thuộc vùng cận đô thị, vấn đề giải quyết việc làm ở Hùng Lô là tự tạo việc làm tại chỗ thông qua sản xuất tại làng nghề. Đã bao năm nay, Hùng Lô được biết đến là một xã có nghề truyền thống chế biến lương thực, thực phẩm. Chế biến gắn liền với sản xuất và chăn nuôi. Các hộ chế biến lương thực thành mỳ sợi, bún, bánh đa nem, nấu rượu... đã hoạt động theo mô hình làng nghề. Vấn đề đáng nói nhất ở xã Hùng Lô là việc giải quyết tình trạng ứ đọng nước thải làng nghề) Một lý do nữa để khẳng định cá nhà ông em nổi ngâu đầu nhiều và chết bất thường do bị ô nhiễm từ nguồn nước thải sinh hoạt, từ nước thải làng nghề là một số đầm, ao nhà hàng xóm bên cạnh cũng chịu chung số phận như vậy. Hình ảnh: Ông Nguyễn Dục Triệu – khu 2, Xã Hùng lô- Việt Trì – Phú Thọ ( Đang dỡ sào mì ra phơi )
11. Hình ảnh: Ông Nguyễn Văn Yến- khu 2, xã Hùng lô( Đang ngâm gạo) Nước ngâm gạo sẽ thải trực tiếp ra môi trường. Hình ảnh: Ô nhiễm nguồn nước do nước thải sinh hoạt, làng nghề chảy vào ao thả cá. Hình ảnh: Ô nhiễm nguồn nước - Khu 2, xã Hùng Lô
12. 3/ Đánh giá và ước tính thiệt hại về kinh tế: Khi cá chết như vậy, thiệt hại về kinh tế là khá lớn. Nó làm đảo lộn cuộc sống của gia đình ông ngoại em cũng như những gia đình hàng xóm khác. Vì mọi thu nhập đều trông chờ vào việc làm kinh tế từ nuôi thả cá này. Với gia đình ông ngoại em, lượng cá chết ước đến 250 kg, bao gồm cả cá trắm, cá trôi, cá chép, cá mè, nếu làm một phép tính trung bình: 1 kg cá đó bán được khoảng 40 000 đ/ kg thì đợt cá chết bất thường này, ông em thiệt hại khoảng 100 triệu đồng, đó là chưa kể đến công sức, tiền đầu tư cho con giống cũng như thức ăn, 4/ Đề xuất biện pháp xử lý số lượng cá chết để đảm bảo vệ sinh môi trường: Với một lượng cá chết như vậy ở đầm ao nuôi nhà ông em và đầm, ao nhà hàng xóm nếu không có những biện pháp xử lý chắc chắn sẽ gây ra những tác hại đối với môi trường. Thông thường khi cá chết, chúng sẽ nổi phềnh lên mặt nước. Cá nặng hơn không đáng kể so với môi trường nước xung quanh. Chúng gần như có lực nổi trung tính, nghĩa là sức nặng khiến nó chìm xuống cân bằng với lực bên trong cơ thể khiến con vật nổi lên. Khi một con cá chết, oxy vẫn còn ở trong bong bóng của nó. Ngoài ra, quá trình phân huỷ xác do các vi sinh vật hoạt động sinh ra thêm các loại khí khác mới. Con cá giống như một cái hộp kín, khi nó phân huỷ, khí sẽ lấp đầy cơ thể. Cái bụng trở thành một quả khinh khí cầu và con cá nổi lên mặt nước. Cá nặng hầu hết là do xương và cơ ở hai bên sống lưng, vì thế khi quả khí cầu ngoi lên, con cá có xu hướng đổ nghiêng sang một bên. Không phải lúc nào cá chết cũng nổi lên mặt nước ngay. Chúng có thể nằm ở dưới đáy cho đến khi khí tích đầy cơ thể. Chính vì vậy, khi cá chết nổi lên cũng là lúc cơ thể cá đang bị phân hủy sinh ra rất nhiều mùi hôi thối, tanh, Nếu ta không vớt kịp lên, nước trong ao sẽ bị ảnh hưởng, bị ô nhiễm thêm ảnh hưởng đến những con cá may mắn vẫn còn tồn
13. tại. Đặc biệt, khi cá chết nhiều như vậy khi thối rữa sẽ sinh ra rất nhiều mùi hôi thối, tanh làm ô nhiễm không khí, gây khó chịu cho cuộc sống con người quanh đó. Để xử lý, ta cần chú ý những vấn đề sau đây: Khi thấy cá chết nổi nhiều, ta phải tiến hành vớt ngay lên bờ và tập trung vào một chỗ để xử lý. Ta không nên tiếc của mà sủ dụng làm thức ăn cho người hoặc cho động vật nuôi như chó, hay lợn, gà,... Vì cá chết do nguồn nước bị ô nhiễm chắc chắn cơ thể đã bị suy yếu, dễ nhiễm một loại bệnh nào đó. Hơn nữa, cá chết đã lâu mới nổi lên mặt nước, cơ thể đang bị phân hủy nếu dùng làm thực phẩm cho người hay thức ăn cho chó, lợn, gà, dễ khiến người và những vật nuôi đó bị ảnh hưởng về đường tiêu hóa, dễ nhiễm bệnh. Ta cũng không nên cứ để mặc lượng cá chết nhiều như vậy mà không vớt. Nếu như vậy sẽ làm nguồn nước bị ô nhiễm nặng hơn, không khí cũng bị ô nhiễm; ruồi, nhặng bâu bám, tất sẽ gây mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường. Do đó, giải pháp an toàn nhất theo các nhà khoa học khuyến cáo là ta vớt cá lên, đào hố sâu rồi chôn lấp cùng vôi bột. Làm như vậy sẽ tránh được về vấn đề ô nhiễm môi trường. Bởi vôi bột có tác dụng sát khuẩn và phòng diệt các loại mầm bệnh mà cá mắc phải khi cơ thể suy yếu trước khi chết. 5/ Một số giải pháp để giải quyết và xử lý tình huống: Từ việc xác định đúng nguyên nhân cá ngâu nổi đầu và chết bất thường ở đầm ao nuôi nhà ông ngoại em và các nhà hàng xóm là do nguồn nước trong ao bị ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt, nước thải từ làng nghề làm mì, bún, mì, miến, em xin đề xuất một số giải pháp cụ thể để xử lý, cải tạo nguồn nước bị ô nhiễm như sau: a/ Trước hết, phải kiểm tra và xử lý ngay nguồn nước dẫn vào đầm ao nuôi. Nếu cống nước vẫn thông với mương, nước bị ô nhiễm ngoài mương vẫn chảy vào đầm, ao thì phải đắp và bị kín, chặn ngay dòng nước đó. Nếu bờ đầm, ao nuôi có hiện tượng bị thẩm lậu, phải xử lý bằng cách xây hoặc kè bờ bằng gạch hay các tấm bê tông để hạn chế lượng nước ô nhiễm thẩm lậu.
14. b/ Thứ hai, phải tháo hoặc bơm bỏ một phần nước đã bị ô nhiễm; sau đó bơm bổ sung hoặc thay bằng nguồn nước sạch vào đầm, ao nuôi để cải thiện, trung hòa nguồn nước bị ô nhiễm đó. Lượng nước sạch bơm vào đầm, ao nuôi khoảng 30 cm – 50 cm (mặc dù diện tích đầm, ao nuôi khá rộng, có thể cần một lượng nước sạch khá lớn nhưng vẫn phải làm vì đây là giải pháp cải thiện rõ rệt nhất). Nguồn nước sạch có thể bơm từ giếng khoan, từ kênh nhà vào hoặc ông em có thể bơm ở một số ao hồ khác không bị ô nhiễm. Trong quá trình bơm nước sạch vào cũng làm tăng thêm lượng ô xy hòa tan trong nước, góp phần tăng sự hô hấp cho cá trong ao nuôi giúp cá khỏe hơn, tăng sức chống chịu với bệnh tật hơn. c/ Tiếp theo, sẽ xử lý và cải tạo nguồn nước bị ô nhiễm bằng các cách như sau: * Xử lý bằng máy sục khí, máy thổi khí tạo ô xy hòa tan. Vì trong nước đầm ao nuôi bị ô nhiễm về chất thải sinh hoạt và nước thải từ làng nghề sản xuất bún, mì, miến, nên có rất rất nhiều các loại khí độc như H2S, NH3, NO2, CH4, Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại máy khác nhau nhưng đều có tác dụng làm giảm các loại khí đó. Các loại máy sục khí, máy thổi khí giúp cung cấp ô xy, ngăn chặn việc hô hấp yếm khí, ngăn chặn giải phóng khí độc đáy ao. Đối với đầm ao nuôi cá nhà ông em khi nước bị ô nhiễm như vậy gia đình đã sử dụng loại máy sục khí của công ty Dopa.vn. Hình ảnh: Sục khí ao nuôi cá bằng máy sục khí của công ty Dopa.vn
15. * Xử lý bằng cách sử dụng các chế phẩm sinh học. Với đầm ao nuôi nhà ông em để cải thiện nguồn nước đã dùng chế phẩm Enviso. Đây là chế phẩm sinh học dạng hạt của Biostadt – một tập đoàn nổi tiếng của Ấn Độ, có tác dụng xử lý ô nhiễm nước và đáy ao. Chế phẩm này có chứa 9 chủng vi sinh vật tham gia vào quy trình phân hủy chất hữu cơ gây ô nhiễm một các hoàn toàn, ngăn chặn phát sinh các khí độc NO2, NH3, H2S, giúp ổn định độ PH và hệ tảo có lợi, tạo môi trường lành mạnh cho cá phát triển, hạn chế các loại bệnh do vi khuẩn. Đặc biệt, trong chế phẩm này có hai loại vi khuẩn hữu ích hiếm có trong ao nuôi và ngay cả các chế phẩm khác như Nitrosomonas và Nitrobacter spp không có. Đó là hai loại vi khuẩn có lợi giúp chuyển hóa khí độc NH3, NO2 thành dạng không độc NO3, nhất là những ao nuôi bị khí độc NO2 (Nitrite) xuất hiện ở mức cao là một trong những nguyên nhân có thể gây cá chết cấp tính. Hai loại vi khuẩn này sẽ đem lại môi trường thuận lợi cho động vật thủy sản, cũng như cá sinh trưởng, phát triển. Các hạt trong Enviso rất đặc biệt, gọi là hạt Lihomine. Các hạt này có nhiều lỗ rỗng, là “ngôi nhà” bảo vệ vi sinh trong suốt quá trình bảo quản, đưa vi sinh xuống tận đáy ao nuôi và là nguồn khoáng quan trọng bổ sung cho cá, cho môi trường trong ao nuôi. Hình ảnh: Chế phẩm sinh học Enviso (Nhập khẩu từ Ấn Độ) cải thiện nguồn nước ao mà ông em sử dụng
16. * Cũng có thể xử lý nguồn nước và các chất thải ô nhiễm trong nước bằng phương pháp dùng Xi phông. Xiphông là một biện pháp xử lý chất thải và chất lắng đọng khác ở đáy ao nuôi mới hiện nay. Biện pháp này không những có thể hút hết những chất hữu cơ bị phân hủy dưới đáy ao nuôi, giải phóng được khí độc hại tránh cho cá bị nhiễm bệnh, mà còn làm cho cá nhanh lớn, tăng hàm lượng oxy hòa tan trong nước, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, giảm chi phí dùng hóa chất để xử lý nền đáy và giảm lượng cá bị ngâu nổi đầu, chết vì thiếu ô xy. Dụng cụ để xử lý xiphông là dùng hai ống nhựa PVC có đường kính từ 10 – 12cm, dài 1.0 m – 1.2 m, nối với nhau thành hình chữ T, ở đoạn trên đầu chữ T khoan nhiều lỗ nhỏ (bằng đầu đũa ăn cơm hoặc to hơn một chút). Phần cuối chữ T được đấu nối vào đầu hút nước của bơm ly tâm (có cánh quạt hút nước), tiếp tục bơm ly tâm được nối với trục nối dài của mô tơ hay động cơ nổ loại dùng xăng. Ưu điểm của loại dụng cụ trên là có thể hút được bùn và chất thải, đồng thời tránh cho cá bị hút vào khi bơm ly tâm hoạt động. Từ đó, bùn và chất thải theo các lỗ nhỏ trên đoạn đầu chữ T đến bơm ly tâm thoát ra ngoài theo ống thoát nước theo đúng kỹ thuật hướng dẫn. Hình ảnh: Minh họa Xi phông tự chế xử lý bùn và chất thải trong ao bị ô nhiễm d/ Cuối cùng, khi nguồn nước trong ao cơ bản đã được xử lý để đảm bảo cho cá sinh trưởng, phát triển thì ta cần chú ý thanh lọc nguồn nước hằng ngày bằng
17. một cách rất đơn giản là: thả bèo lục bình. Theo các nghiên cứu khoa học, bèo lục bình có khả năng lọc nước, phân giải rất nhiều các chất độc như kim loại nặng, khử các chất cyanua, phenol. Thí nghiệm chứng tỏ rằng 1ha mặt nước thả bèo tây, trong 24 giờ nó hút được 34kg Na, 22kg Ca, 17 kg P, 4kg Mn, 2,1kg Phenol, 89g Hg, 104g Al, 297g kền, 321g Stronti,... Nó còn có khả năng hút và tích lũy kẽm rất mạnh. Thí nghiệm thả bèo tây trong một chậu nước bẩn chứa 10mg kẽm/1 lít, trong 38 ngày lượng kẽm tích lũy trong cơ thể nó cao hơn thực vật thông thường 133%. (Theo Khoahoc.tv). Còn theo Blogtiengviet. Net của giáo sư Nguyễn Lân Dũng cũng chứng minh và khẳng định giá trị phân giải chất độc hại, cải thiện môi trường nước của loại thực vật này. Căn cứ vào những điều trên chúng ta có thể thấy được rằng: “rẻ như bèo” nhưng thực ra không phải vậy mà chúng rất có lợi nếu biết sử dụng hợp lý. Tại ao nuôi bị ô nhiễm nước có thể dùng nó cải tạo môi trường, thay đổi cảnh quan, khắc phục những bất lợi cho môi trường. Hình ảnh: Thả bèo lục bình để thanh lọc thêm nguồn nước bị ô nhiễm Bên cạnh thả bèo lục bình, ta cũng có thể dùng rau muống để thanh lọc nguồn nước ao bị ô nhiễm. Rau muống được cắt từ những đoạn dài đã ra rễ non hoặc gieo hạt cho đến khi cây cao 5cm thì đem trồng trong nền giá thể nghèo chất dinh dưỡng, nhờ đó bộ rễ nhanh chóng phát triển chui ra ngoài lưới để tìm thức ăn.
18. Để duy trì chất lượng nước sạch nơi các ao nuôi, chúng ta chỉ cần diện tích bè nổi rau muống chiếm khoảng 1/6 diện tích mặt nước. Sau vài tháng, khi thấy bộ rễ chậm ra rễ con thì cần loại bỏ luống cây để trồng lại lứa mới. 6/ Xây dựng chuyên đề bảo vệ môi trường cho các hộ dân cư. Đề xuất với UBND xã Hùng Lô xây dựng các chuyên đề về bảo vệ môi trường trong các hộ dân cư toàn xã nói chung và nhất là các hộ sản xuất ở làng nghề nói riêng. Nội dung các chuyên đề đó có thể tập trung vào các nội dung như: Thứ nhất là tổ chức tuyên truyền sâu rộng tới toàn thể nhân dân và các hộ sản xuất, kinh doanh tại các làng nghề trên địa bàn xã để họ nhận thức được việc bảo vệ môi trường là cần thiết, là cấp bách; đồng thời cũng cho họ thấy các chất thải sinh hoạt, các chất thải từ các làng nghề không được xử lý, thải trực tiếp ra môi trường sẽ rất nguy hiểm cho chính đời sống con người của xã Hùng Lô. Thứ hai, UBND xã Hùng Lô cần mở các buổi tập huấn, hướng dẫn và tư vấn nhân dân giúp họ có các biện pháp xử lý chất thải, nước thải sinh hoạt cũng như từ làng nghề một cách cụ thể nhất. Ví dụ, xử lý chất thải từ chăn nuôi do các hộ tận dụng phế phẩm sản xuất từ làm mì, bún, miến, bánh đa, qua việc xây dựng hầm biogas, hay xử lý phân chuồng bằng cách ủ theo đúng quy trình. Hình ảnh: Minh họa hướng dẫn cách xử lý phân chuồng
19. Hình ảnh: Minh họa xây hầm chứa biogas xử lý chất thải Thứ ba, UBND xã Hùng Lô phải chủ động và đề xuất xin ý kiến của thành phố để xây dựng các công trình và hệ thống xử lý nước thải ở các làng nghề địa phương. Nước thải phải được xử lý kịp thời, đúng quy trình khoa học, sau đó mới được thải ra môi trường. 7/ Giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học: Nhà trường cũng cần xây dựng các chuyên đề dạy học tích hợp giáo dục môi trường vào các môn học hoặc giáo dục thông qua các giờ học ngoại khóa, tổ chức thi vẽ tranh về môi trường, Từ đó, góp phần hình thành cho chúng em ý thức bảo vệ môi trường ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Khi học sinh chúng em đã xây dựng được ý thức, hình thành được thói quen về bảo vệ môi trường chắc chắn sau này sẽ là những người công dân tốt có hành động đúng đắn về vấn đề môi trường. Là một học sinh, đồng thời cũng là một người dân của xã Hùng Lô em sẽ tích cực tuyên truyền để mọi người và nhất là các bạn học sinh cùng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Các chất thải từ sinh hoạt hay từ làng nghề phải được qua xử lý trước khi thải ra môi trường. Em sẽ cùng với các bạn thực hiện công tác bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất như: bỏ rác vào đúng nơi quy định, quét lớp và trực nhật lao động, vệ sinh một cách hăng hái, tự nguyện; khi nhà trường và tổ chức Đoàn – Đội có kế hoạch tổ chức vệ sinh môi trường em cũng sẽ nhiệt tình hưởng ứng.
20. Hình ảnh: Minh họa giờ học ngoại khóa về môi trường VI/ Ý NGHĨA CỦA GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG: 1/ Như vậy, qua việc tìm hiểu tình huống: Tại sao cá ở đầm ao nuôinhà ông ngoại em lại nổi ngâu đầu và chết bất thường, em đã hiểu được nhiều điều mà trước đây không hề biết, hoặc không hề quan tâm. Cụ thể: - Em đã hiểu được nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng vì sao cá nhà ông ngoại lại nổi ngâu đầu và chết bất thường là do nguồn nước trong đầm ao nuôi đã bị ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt của người dân, từ nước thải của các hộ sản xuất làm mì, miến, bún, bánh đa, ở làng nghề khu 2 xã Hùng Lô. - Em hiểu được trong nước thải sinh hoạt và nước thải của các hộ sản xuất làm mì, miến, bún, bánh đa, ở làng nghề khu 2 xã Hùng Lô có rất nhiều các chất nguy hại cho môi trường cũng như con người. - Em cũng tìm hiểu để thấy được một số yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản nói chung và cá nói riêng. 2/ Từ đó, để giải quyết được tình huống trên em đã huy động rất nhiều kiến thức liên quan đến các lĩnh vực thuộc nhiều môn học khác nhau như: Công nghệ 7, Hóa học, Vật lý, Sinh học, Toán học, GDCD, để đưa ra các giải pháp chính giúp thanh lọc nguồn nước đầm ao nuôi đã bị ô nhiễm để ông ngoại cũng như một số bà con hàng xóm tham khảo.